“It’s beginning to look a lot like another commodity super cycle”

Een olieprijs die een 8-jarig hoogtepunt raakt, een nikkelprijs die in een decennium niet is gezien, en zelfs goud begint er aantrekkelijk uit te zien. Waar de Federal Reserve monetair gaat verkrappen, is de Chinese centrale bank aan het verruimen. Goedkope energie is echter eindig.

De belangrijke driver van economische groei heeft haar limiet bereikt. Productie en transport van fossiele energie worden duurder. De hogere energiekosten kunnen niet worden doorberekend naar consumenten zonder een recessie uit te lokken. Niet-fossiele energieproducten presteren onder verwachting. Deze vorm van energie is niet beschikbaar wanneer het nodig is, waar het nodig is en tegen een voldoende lage prijs voor de consument. Elektriciteitsprijzen stijgen niet naar een dusdanig niveau om de werkelijke productiekosten te dekken. Subsidies voor wind en zon hebben de neiging om nucleaire elektriciteit minder rendabel te maken. Hierdoor verslechtert de situatie eerder dan dat deze verbetert. Het risico op rolling blackouts is hierdoor toegenomen.

In het kort:

  • de olieprijs is op weg naar $100
  • de Chinese steenkoolproductie staat op recordniveau
  • kolencentrales zijn online in Frankrijk, Duitsland en het VK door tegenvallende wind opwek
  • 20% van Franse kerncentrales is offline want onder reparatie
  • Duitsland heeft eind 2021 een capaciteit van 4 GW aan nucleaire energie stopgezet
  • de nieuwe kerncentrales in het VK lijken duurder dan voorzien
  • de EU zal aardgas en nucleair mogelijk schrappen uit de groene energie taxonomie.

Wat betreft klimaatverandering en energietransitie: the tail is wagging the dog. De klimaat-veranderingsagenda is in handen van populisten. Met goede bedoelingen, maar met een militante ESG-toon waardoor de wereld slechter af is dan door een stijgende temperatuur. Investeerders willen blijkbaar groen. Environment, Social & Governance (ESG) is momenteel het meest belangrijke investeringscriterium. Het gevolg hiervan is onder-investering en een gasprijs die afgelopen jaar op een bepaald moment 800% was gestegen. Gebrek aan investering maakt Europa kwetsbaar voor tekorten, hoge energierekeningen en potentiële stagflatie in wat duidelijk als een energie-prijs-schok gezien kan worden.

“Without energy-security, no nation is sovereign.”

Ruwe olie

“Event risks in a tight market can cause outsized moves to the upside”

Het patroon van afgelopen weken herhaalt zich. Nieuws over aanbodverstoringen drijven de olieprijs substantieel hoger. Maar de prijs daalt niet terug tot het eerdere niveau op het moment dat de problemen zijn opgelost. De prijsrally vormt een uitdaging voor consumerende landen en centrale banken, die inflatie willen bestrijden en economische groei ondersteunen. Morgan Stanley sluit zich aan bij Goldman Sachs in het $100-kamp. Bank of America verwacht $120 per vat. JP Morgan gaat hier overheen met een prognose van $150, onder de assumptie van een scherpe en substantiële aanbodschok.

De zakenbank stelt dat olieprijsschokken een lange historie hebben als driver van een cyclische neergang. Recessies gaan vaak samen met een spike in de olieprijs.

Afgelopen week meldde OPEC liever geen $100 per vat te wensen. Maar volgens een hedge fund manager gericht op macro-trends, is het bepalen van de olieprijs niet meer in handen van het kartel. Overheden wereldwijd stimuleren de vraag door consumenten te subsidiëren. Tegelijkertijd maken ze het extreem moeilijk voor producenten om olie te produceren. In de VS worden vergunningen niet verleend en pijpleidingen geblokkeerd. Belasting op overwinst en CO2 is nu ook bespreekbaar.

Dus de productie van non-OPEC landen zal niet sterk stijgen. OPEC kan het tekort niet aanvullen, want ze heeft al moeite om haar eigen interne doelstelling te halen. De VS heeft aangegeven de nucleaire onderhandelingen met Iran te willen herstarten, waardoor het land haar officiële export kan hervatten. Dit proces zal tijd in beslag nemen. De olieprijs zal ondertussen verder stijgen.

De ruwe olieproductie in de VS is voor een tweede week onveranderd gebleven en staat op het hoogste niveau sinds mei 2020.

De gemiddelde WTI-prijs bedroeg $57 in 2019, $39 in 2020 en $68 per vat in 2021. Nieuwe investeringen zijn bij deze prijsniveaus nog niet gestart. De vraag naar offshore productie zal toenemen bij het huidige prijsniveau van bijna $90 per vat. Vooral omdat Westerse overheden de exploratie en exploitatie in eigen land hebben ontmoedigd. Als gevolg hiervan zal extra aanbod moeten komen van plaatsen die de olie-inkomsten nodig hebben.

Nu de inflatie uit de hand loopt, neemt de druk op de Fed toe om ‘iets te doen’. Maar wat kan de Fed doen aan de prijs van tomaten of stookolie?

Oliehandelaren zullen de Fed kunnen breken. De centrale bank zal in paniek raken als de olieprijs boven $100 gaat handelen.

Prijs Ruwe olie – Brent maart 2022 ($/barrel) – dag candle, log scale

Elektriciteit

“This is the first time such a failure has occurred in the power system of Central Asia.”            Quote energie minister van Kyrgyzstan

Turkije heeft haar elektriciteitsproductie moeten terugschroeven door een onderbreking in de gasimport vanuit Iran. Hierdoor zijn een aantal bedrijven in grote industriegebieden genoodzaakt hun productie stop te zetten. Autofabrikant Renault heeft de productie in Bursa voor 15 dagen gepauzeerd. Iran claimt dat de toevoer van aardgas weer is hersteld, maar Turkije beweert dat het aanbod en de gasdruk erg laag blijven. Gas wordt gebruikt voor meer dan de helft van de elektriciteitsproductie in Turkije.

Ook Kazachstan, Oezbekistan en Kyrgyzstan zijn deze week getroffen door blackouts. De voormalige Sovjetrepublieken in Eurazië hebben onderling verbonden elektriciteitsnetwerken, die ook verbonden zijn met Rusland. Metrostations in Oezbekistan stonden stil. In Kyrgyzstan was er geen aanbod van water door het stilvallen van pompstations. Verkeerschaos ontstond door niet-functionerende stoplichten en veel mensen klaagden over het gebrek aan verwarming. Een vliegveld kon annulering van vluchten voorkomen door over te stappen op een onafhankelijke stroombron. Er gaan geruchten dat het mijnen van cryptovaluta verantwoordelijk was voor de stroomstoring. Nadat China dit energie-intensieve proces in eigen land heeft verboden, zijn veel miners over de grens gevlucht naar Kazachstan. Ook wordt gespeculeerd over een mogelijke cyberattack.

EDF blijft technische problemen houden bij haar kerncentrales. Frankrijk is onder normale omstandigheden netto exporteur naar o.a. VK, Duitsland, België en Italië, maar zal in 2022 aanzienlijk minder exporteren. Een hoge gasprijs had de elektriciteitsprijs al opgedreven. De lagere beschikbaarheid van nucleaire energie kan de gas- en kolenprijs verder ondersteunen. Hierdoor zal de elektriciteitsprijs dit jaar op een hoog niveau blijven liggen.

Prijs Baseload Elektriciteit (eur/MWh) – week candle, log scale

Leverjaar 2023

leverjaar 2024

Gas

 

Tightness in European gas markets could linger for another three years”

Afgelopen maandag steeg de Europese front maand gasprijs met 20% door het verhoogde gepercipieerde risico van een aanbodverstoring door het conflict tussen Rusland en de NAVO. Een analist van Goldman Sachs waarschuwde voor een significante risicopremie in de Europese gasprijs als spanningen verder zouden oplopen. In een dergelijk scenario is een terugkeer naar € 180 MWh niet ondenkbaar, volgens de zakenbank. Ook sancties en certificering rondom Nord Stream 2 zijn onderdeel van het geopolitieke spel en kunnen tot verdere krapte leiden op de Europese gasmarkt.

Volgens Antony Blinken is het nog te vroeg om Rusland sancties op te leggen en is een diplomatieke oplossing nog steeds mogelijk. Rusland blijft herhalen dat de NAVO en de VS moeten stoppen met de hysterie en de informatieverspreiding – bijvoorbeeld over het haastige vertrek van personeel uit de ambassades van VK en VS in Ukraine – en dat zijzelf deze crisis van brandstof blijven voorzien. De EU is het op dit punt eens met Rusland en vindt de reactie overtrokken en onnodig. Topdiplomaat Josep Borrell bevestigde dit maandag door te stellen dat er geen reden is om de situatie te dramatiseren. EU-diplomaten zullen dan ook niet vertrekken uit Oekraïne. Topman Stoltenberg meldde deze week: “NATO will not deploy combat troops to Ukraine”.

Gazprom heeft afgelopen jaar een productierecord gezet. De toevoer naar de EU bleef achter omdat Rusland eigen buffers moest aanvullen en veel gas exporteerde naar Turkije. Gazprom kwam haar contractuele verplichtingen na, maar verkocht geen extra gas op de spotmarkt.

De Europese gasvoorraad is voor 42% gevuld. In Nederland is dit slechts 29%. De gastoevoer door de Yamal-pijpleiding staat nog steeds in reverse flow.

Geopolitieke onzekerheden en lage temperaturen hebben een enorme arbitrage mogelijkheid gecreëerd voor handelaren. De premie van EU-gas boven VS-gas is weer stijgende.

Door de onzekerheid ten aanzien van temperatuur en Russisch aanbod, zal de prijs van het maart TTF-contract sterk volatiel blijven. Volgens onderstaande cloud chart zou de prijs van dit contract in februari weer boven €100 kunnen handelen. Het zomer contract blijft ook op een hoog niveau hangen. Dat is de huidige prijs waartegen de voorraden weer aangevuld moeten worden.

TTF-prijs maart 2022 (eur/MWh) dag cloud candle, log scale             

TTF-prijs zomer 2022 (eur/MWh) week candle, log scale                                    inclusief 10-weeks gemiddelde

Steenkool

 

”World coal production can be expected to decline, further pushing the world economy toward recession”

China heeft te kampen met rolling blackouts sinds herfst 2021. Het land heeft haar binnenlandse productie gestimuleerd door de import van kolen te limiteren om zo de prijs voor lokale producenten hoog te houden. Ook wordt hierdoor de hoge kolenprijs niet volledig doorberekend naar consumenten van elektriciteit. De wereldwijde kolenconsumptie is sinds 10 jaar weer toegenomen. De productiekosten stijgen door de uitputting van bronnen, zoals het geval is in olie.

Een belangrijke reden waarom de kolenproductie in de VS vanaf 2009 is gedaald, is de grote hoeveelheid schaliegasproductie die toen beschikbaar kwam als bijproduct uit de winning van schalieolie. Door de lage aardgasprijs en de wens om minder te vervuilen is destijds een aanzienlijk deel van de elektriciteitsproductie van steenkool naar aardgas overgegaan. Dus als de gasprijs in de VS gaat stijgen, zal de Amerikaanse kolenproductie ook weer kunnen toenemen. Veel kolencentrales zijn tegen die tijd echter definitief buiten bedrijf gesteld. En ook kolenmijnen zijn dan gesloten. De toename van toekomstige kolenproductie zal daarom veel tijd in beslag nemen doordat er meerdere veranderingen tegelijkertijd voor nodig zijn.

De steenkoolprijs heeft de stijgende trend duidelijk hervat, ondanks de hoge binnenlandse productie in China en de versoepeling van het Indonesische exportverbod.

De prijs stijgt voor de vierde week op rij door krap regionaal aanbod. De prijs voor leverjaar 2023 nadert de top van begin oktober 2021. De Moving Average Convergence Divergence (MACD) geeft ook ruimte voor meer opwaarts prijspotentieel.

Prijs ICE Coal (usd/t) – week candle, log scale inclusief 10-weeks exponentieel voortschrijdend gemiddelde en MACD

Kolen leverjaar 2022

Kolen leverjaar 2023

Emissierechten

“We will probably miss our (CO2 emissions) targets for 2021, also for 2022, even for 2023 it will be hard enough.”    Quote Robert Habeck, Duitse minister van Economie

Duitsland zal haar klimaatdoelstellingen voor 2021 niet halen doordat het gebruik van steenkool dramatisch is toegenomen, terwijl het gebruik van hernieuwbare energie stagneert. Ondanks miljarden aan groene subsidies, zijn Duitse huishoudens 65% duurder uit dan in 2006.

 

 

Europa moet begrijpen dat met technologie en concurrentie meer bereikt kan worden in termen van CO2-reductie, dan met het implementeren van rigide en prijzige politieke mandaten. ESG is een dwangbuis geworden, in plaats van dat het de energietransitie helpt versoepelen. Een duurzame transitie vereist een meer pragmatisch en een minder emotioneel standpunt, zoals ESG nu doet. In Schotland bijvoorbeeld, zullen erg kostbare, drijvende windplatforms worden gebouwd. Deze leveren banen op, maar zijn duurder en niet betrouwbaarder of beter te onderhouden dan de huidige windparken. Als de wind waait zullen deze windturbines schone energie leveren, maar tegen extreem hoge kosten.

Het enthousiasme rondom waterstof is logisch, maar de kostenpost om de benodigde infrastructuur op te tuigen is hoger dan het compleet herbouwen van nationale elektriciteitsnetwerken vereist voor een Electric Vehicle (EV)-adoptie van 50%. De lithiumbatterijen, nodig voor elektrisch vervoer is oude technologie en qua evolutie en recycling op een dood spoor beland. Het is een schaarse grondstof. De prijs zal door het dak gaan, waardoor de EV zichzelf waarschijnlijk uit de markt zal prijzen.

Europese landen kunnen van wereldwijde olie- en gasproducenten niet verwachten dat ze miljarden investeren in ontwikkeling om goedkope en overvloedige energie mogelijk te maken. Dit terwijl tegelijkertijd aangegeven wordt dat hun grondstoffen over tien jaar niet meer gebruikt zullen worden. Om carbon neutraliteit te bereiken, is het beste technologische gereedschap een combinatie van aardgas, kernenergie, waterstof en hernieuwbare energie. Hiervoor is het nodig dat de markt haar heilzame werk doet.           

De prijs van emissierechten werkt in ieder geval door in de energiekosten, en is op weg naar € 90. Industrie en nutsbedrijven zijn de voornaamste kopers.

Prijs Emissierechten – dec-22 contract EEX (eur/t) – dag candle, log scale inclusief 10-daags exponentieel voortschrijdend gemiddelde en MACD      

Extra grafieken

“As early as the 1800s, those in power used their authority to start conflicts with foreign powers to manipulate public opinion.”            Quote Jordan Boyd

 

Een aantal critici van Joe Biden zegt dat de oorlogsdreiging in Eurazië gebruikt wordt om het Amerikaanse publiek af te leiden van de aanbodketenverstoringen en de lege schappen, veroorzaakt door de inflatie die op een 40-jarig hoogtepunt staat. De populariteit van de Amerikaanse president is omgekeerd evenredig hieraan en op een dieptepunt beland.

Recente quotes van Biden met betrekking tot het Rusland-Oekraïne conflict spreken boekdelen en zorgen zo nu en dan voor de nodige afleiding:

 

  • “My guess is he will move in.”
  • “It’s unclear whether Putin himself has decided what comes next.”
  • “And I don’t think he’s made up his mind yet”
  • “I don’t know if Putin decided what he wants to do”
  • “Decision to invade Ukraine will depend on what side of bed Putin gets up on …”

De Chinese overheid heeft – door het opkopen van buitenlandse assets – een eigen wereldwijde aanbodketen van strategische hulpbronnen gecreëerd. China heeft bijvoorbeeld 27.6 miljard dollar geïnvesteerd in Kazachstan. De helft hiervan betreft investeringen in olie en gas.

Kazachstan is het beginpunt van het Chinese Belt & Road initiatief. Het energieprobleem in China, gecombineerd met een snelgroeiende economie, zorgt voor een stijgende energievraag. Kazachstan heeft veel grondstoffen die China nodig heeft.

In maart 2021 meldde Peking het plan te hebben haar nucleaire opwek in slechts 5 jaar tijd te vergroten van 50 naar 70 Gigawatt (GW). Rond 2035 zal de operationele capaciteit ongeveer 180 GW bedragen. Dit betekent een verviervoudiging in 15 jaar ten opzichte van China’s huidige nucleaire opwek. Kazachstan levert een aardig stukje van de uraniumtaart.

Rusland heeft troepen gestuurd naar Kazachstan om de situatie te stabiliseren. Dit is van belang omdat beide landen de langste landgrens ter wereld met elkaar delen.

Risicovolle assets stonden vorige week onder grote druk door geopolitiek en de angst voor renteverhogingen in de VS. Door de forse dalingen op de aandelenmarkt is de kans op monetaire verkrapping echter weer wat afgenomen. Dit was goed zichtbaar in de prijs van bitcoin die afgelopen maandag met $3.000 steeg vanaf het dieptepunt.