“It was once said that ‘gold and oil can never flow in the same direction’.”

De Centrale Bank van Rusland is bereid goud van Russische banken te kopen tegen een vaste koers van 5000 roebel per gram. Hierdoor is de roebel gekoppeld aan goud. Omdat goud in USD wordt verhandeld, wordt hiermee ook een bovengrens gezet voor het aantal roebel dat voor een Amerikaanse dollar moet worden betaald. Markten reageren hierop. De arbitrage handelaren drijven de wisselkoers tussen roebel en dollar (RUB/USD) inmiddels hoger. Door de vaste relatie tussen goud en roebel, wordt de prijs van aardgas via de roebel gekoppeld aan goud. Rusland zou ook een directe betaling in goud voor haar olie-export kunnen accepteren. Een directe koppeling van olie aan goud zou een paradigmaverschuiving voor de goudprijs veroorzaken. En dit is toepasbaar op niet alleen olie en gas. Door beide zijden van de vergelijking te spelen – het koppelen van roebel aan goud én energiebetalingen met roebel – veranderen de Bank van Rusland en het Kremlin het wereldwijde handelssysteem. Dit versnelt de verandering van het globale monetaire systeem.

Als een meerderheid binnen het internationale handelssysteem roebels gaat accepteren voor grondstofbetalingsregelingen, zou de Russische roebel een belangrijke wereldwijde valuta kunnen worden. Grote producenten van olie en gas, als ook Euraziatische landen zullen dit proces op de voet volgen.

Wat zal dit betekenen voor de US Dollar? Sinds 1971 is de reservestatus van de USD ondersteund door olie. Het tijdperk van de petrodollar was alleen mogelijk door het continue gebruik van de Amerikaanse dollar bij het verhandelen van olie én de mogelijkheid om het bestaan van alle valuta-concurrentie te voorkomen. Het lijkt erop alsof het einde van dit 50 jaar oude systeem is ingeluid en de ontwikkeling is begonnen van een nieuw multilateraal monetair systeem, ondersteund door goud en grondstoffen. Het bevriezen van buitenlandse reserves van Rusland is hierbij de trigger geweest.

Het IMF heeft ook al aangegeven dat door de financiële sancties opgelegd aan Rusland, de dominantie van de Amerikaanse petrodollar als wereldvaluta dreigt te verzwakken en tot een meer gefragmenteerd internationaal monetair systeem zullen kunnen leiden. Het proces om de dollar hegemonie te omzeilen, is al gestart sinds de topontmoetingen van de BRIC-landen. Positief aan deze ontwikkeling is dat de Russische Centrale Bank niet doet aan monetaire verruiming zoals de Fed, die met haar Quantitative Easing (QE) inflatie exporteert naar de rest van de wereld.

In de markt gaan er ook geruchten rond dat China en Saudi Arabië Amerikaanse overheidsobligaties aan het verkopen zijn. Deze positionering en verkopen zouden de beweging op de rentecurve beter kunnen verklaren dan dat (verwachte) renteverhogingen dat doen. Het zou ook verklaren waarom het voorste deel van de rentecurve niet heeft bewogen als een “risk-off” asset, zoals goud.

Ruwe olie

“Oil prices could be higher given the risk of disruption of supplies from Russia. But people are still lost figuring out those numbers.” – Vitol Group

Een groeiend koor van analisten waarschuwt dat de SPR vrijgave van 180 miljoen vaten over een periode van 6 maanden in feite slechts een pleister op een schotwond is. Goldman Sachs (GS) zei dat het vrijgeven van vaten uit de Strategische Petroleum Reserve in werkelijkheid niets zal doen aan het oplossen van structurele problemen in de oliesector. Op korte termijn zal het de door de hoge prijzen veroorzaakte ‘demand destruction’ verlagen, het enige herbalanceringsmechanisme dat aanwezig is in een wereld met weinig voorraadbuffers en een lage aanbodelasticiteit. Op lange termijn zal politieke interventie de olieprijs verhogen door de ontmoediging van rationele investeringen door Amerikaanse oliebedrijven. De wereld heeft nog nooit een vrijgave van 1 miljoen vaten per dag meegemaakt voor een dergelijk lange periode. Dit zal het niveau van de SPR tot het laagste niveau terugbrengen sinds 1984. “This would remain, however, a release of oil inventories, not a persistent source of supply for coming years.”, aldus Goldman.

“Energy traders see any proposal of tapping strategic reserves as a short-term fix.”   Quote senior marktanalist bij Oanda

Goldman merkt op dat een lager prijsniveau in 2022 de vraag naar olie zal stimuleren en de verhoging van de schalieproductie zal vertragen. De schaliesector heeft al te kampen met stijgende kosteninflatie, logistieke bottlenecks en extreme prijsvolatiliteit. De bedrijven in deze sector zullen een investeringsbeslissing moeten nemen door de onzekerheid van een mogelijke recessie volgend jaar. Voor 2023 verwacht Goldman zowel een tekort als de mogelijke noodzaak om de SPR weer aan te vullen. De verwachte prijs voor de tweede helft van 2022 wordt door GS neerwaarts aangepast van $135 naar $125, terwijl de bank de verwachte prijs voor 2023 verhoogt van $110 naar $115 per vat.

De olieproductie in de VS zal van december 2021 tot december 2022 groeien met 900.000 vaten per dag. Als de olieprijs ruim boven $100 blijft, zal de Amerikaanse productie in 2023 met 2 miljoen vaten kunnen stijgen. Hiermee zal de pre-lockdown piek van 12,9 miljoen vaten ruim worden overschreden, aldus de Noorse consultant Rystad Energy. De schalie-industrie kan echter geen soelaas bieden op korte termijn voor een verder verkrappende oliemarkt. De CEO van ConocoPhillips zei laatst op CNBC dat als het energiebedrijf vandaag zou besluiten om meer olie op te pompen, de eerste druppel olie pas over 12 maanden op de markt zou komen.

“You can’t just immediately turn on the taps. It will take some time to reactivate the equipment and staff the crews and bring on the additional sand capacity.” – Ryan Hassler, analist Rystad Energy

Problemen in de toeleveringsketen, een beperkte toegang tot kapitaal en een ernstig tekort aan arbeidskrachten hebben effect op de groeivooruitzichten.

“Elevated geopolitical risk, persistent supply-chain issues, continued labor shortages, shrinking capital availability and rising inflation have impacted the ability of small upstream producers to undertake projects that they would otherwise be readily engaged in at current commodity price levels.” 

Analisten van de grootste energiehandelaar ter wereld, Vitol Group, zegt dat er meer opwaarts potentieel zit in de olieprijs. De Russische export van olie en olieproducten zal gedurende het derde kwartaal 1 tot 3 miljoen vaten per dag lager zijn. De Russische productie zakte tot onder 11 miljoen vaten per dag in de tweede helft van maart, terwijl de leveringen aan raffinaderijen met 11% daalde. OPEC+ weigert haar output te verhogen. De markt is volgens het kartel goed in balans. De huidige beweeglijkheid van de olieprijs wordt door geopolitieke ontwikkelingen gedreven, niet door fundamentele factoren. China zal maatregelen nemen om de economie te stimuleren en zo de vraag naar olie opdrijven. Een terugkeer van Iraanse vaten in het tweede kwartaal is minder waarschijnlijk geworden door de grote meningsverschillen aan beide zijden van de onderhandelingstafel. Volgens EU-topman Borrell wil Rusland voorkomen dat de sancties op Iraanse olie worden opgeheven. “Because if Iran started producing oil there will be more supply in the markets, and that’s not in the interest of Russia.” Een interessante opmerking omdat de hoge olieprijs op dit moment dé reden is voor een deal met Iran.

De Brent Futures curve is de huidige prijs voor een vastgelegde datum in de toekomst. In dit rapport wordt de term forward curve gebruikt. Het verschil tussen een forward en een future is dat laatstgenoemde een gestandaardiseerd contract is, dat op een beurs wordt verhandeld met een clearing partij ertussen. Hieronder is de prijs voor maand 1 (M1) tot en met maand 80 (M80) afgebeeld. NB: de futures curve is géén voorspeller van de toekomstige spotprijs.

De Brent prijs is inmiddels met 100 dollar opgelopen sinds het dieptepunt in 2020. Deze prijsactie reflecteert een hele krappe aanbodsituatie met petroleumvoorraden op een extreem laag niveau. Het conflict in Oekraïne heeft de vooruitzichten voor het korte termijn aanbod verslechterd. Een groter en structureler probleem bouwt zich echter al jaren op in de oliemarkt en komt nu tot uitdrukking in de backend van de forward curve. Contractprijzen voor levering van olie verder in de toekomst zijn uit een 5-jarige range naar boven uitgebroken, en sindsdien blijven stijgen. De oliemarkt begint in te zien dat een gebrek aan investeringen in grote olieprojecten over de afgelopen jaren het aanbod voor de komende tien jaar in gevaar heeft gebracht. Tot nu toe is de backend gestegen met slechts $15 per vat. Als de prijzen van de backend op eenzelfde manier gaan stijgen als de front maanden, dan zullen lange termijn inflatieverwachtingen ook gaan stijgen.

Prijs Ruwe olie – Brent juni 2022 ($/barrel) – dag cloud candle, log scale

Elektriciteit

“Essentially our military has become hardened against a potential cyberattack and electromagnetic pulse attack. However, our civilian infrastructure has not been given that same attention.” – Tice

Na de waarschuwing van het Witte Huis dat Rusland een cyberaanval zou kunnen uitvoeren, heeft filmproducent David Tice in de film “Grid Down, Power Up” wederom op het gevaar gewezen van een dergelijke aanval op het elektriciteitsnet. Op basis van onderzoek dat Tice deed voor zijn documentaire, bleek de Amerikaanse infrastructuur extreem kwetsbaar te zijn voor aanvallen door Rusland, China, Noord-Korea of Iran. We’re in an incredibly vulnerable position.

De infrastructuur voor het Amerikaanse elektriciteitsnet is niet veilig voor dit soort aanvallen omdat de bedrijven in privé-eigendom zijn en onder-gereguleerd.

“And therefore, they could essentially turn out the lights, if they can knock out our critical transformers, and our Supervisory Control and Data Acquisition (SCADA). Essentially, that could cause a longer-term power outage,”

Minister van Landbouw en Consumentenbescherming van Duitsland heeft de tip gegeven om warme truien te dragen en de verwarming uit te zetten om energiekosten te besparen. Tegelijkertijd riep hij op tot een stop op de Duitse import van Russische olie en gas. “You can withstand 15 degrees [Celsius] in winter in a sweater. No one dies of it. But people are dying elsewhere.”  Voor de Russische inval importeerde Duitsland 55% van het gas, 33% van de olie en 45% van de steenkool uit Rusland. De politiek in Duitsland lijkt bereid te zijn om de levensduur van de drie kerncentrales van in totaal 4 GW te verlengen tot na december 2022. Hierdoor zal de vraag naar Russisch gas en kolen teruggebracht kunnen worden.

De eerste energiecentrale die wind en zon combineert is operationeel. De centrale van Vattenfall in Haringvliet-Zuid bestaat uit zes windturbines (22 MW), 115.000 zonnepanelen (38 MW) en een grote batterij ter grootte van 12 zeecontainers (12 MW). De batterij moet zorgen voor balans op het net.

De elektriciteitsprijs is nog steeds sterk gekoppeld aan de prijsontwikkeling van aardgas. De prijs voor leverjaar 2023 heeft steun gevonden op €150 per megawattuur. Bij een sterk blijvende olie en gasprijs zal het prijsniveau van € 200 en mogelijk ook € 300 worden bereikt, net als vorig jaar de prijs van leverjaar 2022.

                   Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2023 (eur/MWh) – week candle, log scale                    

Aardgas

“London wants to be the leader of everything anti-Russian. It even wants to be ahead of Washington! That’s the cost!” – Peskov, perschef van Poetin

De Britse gigant Shell wordt afgesneden van Russisch aanbod als antwoord op de economische sancties die het land aan Rusland heeft opgelegd. Groot-Brittannië is tot nu toe het enige land dat sancties heeft afgekondigd op Gazprombank, de bank waaraan betalingen voor gas worden gedaan.

Om voorraden aan te vullen importeerden Europese landen afgelopen vrijdag de grootste hoeveelheid gas in vier maanden tijd. Ruwweg 60% van de Europese gasimport wordt afgerekend in euro, het overige deel in dollar. De deadline van Poetin om met roebel voor gas te betalen of afgesloten worden, kwam en ging. De zorg van Poetin was dat door nieuwe EU-sancties de eurotegoeden van Russische energieaanbieders bevroren zouden worden. Gas verscheept in april wordt pas later die maand betaald, of pas in mei, afhankelijk van het contract. Ook wil Poetin Gazprombank beschermen tegen sancties. Duitsland, Italië en andere landen zullen voldoen aan de wens van Rusland om voor gas te betalen in roebel. Buitenlandse kopers wordt het mogelijk gemaakt om dollar en euro om te zetten in de Russische munteenheid via Gazprombank. De boodschap is duidelijk: zolang Rusland betaald wordt voor het geleverde gas, zal het gas blijven vloeien. De Russische Centrale Bank (RCB) ontvangt euro en Gazprombank ontvangt roebel van de RCB in ruil voor euro. Het hele mechanisme is eigenlijk een luchtspiegeling. Het maakt fundamenteel geen verschil of de euro voor roebel switch door Duitsland gebeurt, ergens in het midden, of aan het eind door de RCB. Gazprom heeft officieel alle leveringen aan Europa stopgezet via de Yamal-Europa pijpleiding, een kritische ader voor het Europese energieaanbod. Gas stroomt weer in tegengestelde richting naar Polen, net als vorig jaar ook een aantal keer gebeurde. Onderstaande kaart toont hoe afhankelijk de Europese landen zijn van Rusland.

Het probleem is dat de Amerikaanse export van LNG al op maximumcapaciteit zit. Dit zal tot 2025 niet substantieel veranderen. Sinds oktober is de export naar Europa meer dan verdubbeld. Ook mist Europa de infrastructuur om de LNG-import snel op te schalen. Het uitbreiden van deze infrastructuur zou de groene ESG-agenda van “hernieuwbaar-eerst” te veel ondermijnen en wordt dus tegengewerkt.

De Europese gasbehoefte leunt voor 40% op Rusland. Het vervangen van dit volume zal naar verwachting jaren in beslag nemen. De Saudi’s en de UAE zijn ook niet bereid om hun olie en gas van de snelgroeiende Aziatische markten te verplaatsen – waar een robuustere vraag verwacht wordt de komende jaren – naar Europa – waar elke korte termijn opleving in de vraag snel zal worden opgevangen door de focus op meer hernieuwbaar.

De CEO van het Duitse chemiebedrijf BASF waarschuwt voor het beperken van de import vanuit Rusland. Het bestaan van kleine en middelgrote energiebedrijven kan hiermee in gevaar komen. Dit zou Duitsland in de meest ernstige recessie kunnen brengen sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog. Bij een langdurige beperking van het gasaanbod van meer dan 50% van de maximum aardgasbehoefte, zou BASF genoodzaakt zijn de productie terug te schroeven dan wel compleet stop te zetten. Dit zou tot een golf aan ontslagen leiden. CEO Brudermüller beschouwt een importboycot van Russisch aardgas dan ook als onverantwoord en noemt consequenties als vele faillissementen en de vernietiging van het bedrijfsleven in Duitsland. De gevolgen van het afsluiten worden volgens hem sterk onderschat door veel Duitsers.

“Many have misconceptions. I notice that in many of the conversations I have. People often make no connection at all between a boycott and their own job. As if our economy and our prosperity were set in stone.”

Hogere prijzen hebben volgens Brudermüller al een enorme impact op het voedselaanbod. BASF heeft de productie van ammoniak al moeten verlagen, nodig voor het maken van meststoffen.

Prijs TTF gas winter 2022 (eur/MWh) – week candle chart, log scale

Steenkool

“On one hand, the effect of high oil, gas, and coal prices on consumers is good for the environment, because they discourage demand for fossil fuels.” – Jeffrey Frankel

De Democraten in de VS zijn van mening dat hoe hoger de benzineprijs, hoe beter het is. Een hoge prijs ontmoedigt de vraag naar fossiele brandstoffen. Aan de andere kant zullen hoge prijzen ook meer aanbod van fossiele brandstoffen uitlokken. Maar de particuliere investeringen in de sector zijn zwakker dan verwacht, volgens Jeffrey Frankel, econoom in de voormalige Clinton-regering.

De Russische export is sinds de invasie met 12% gedaald. De steenkoolvoorraden in Oekraïne zijn met 40% gestegen ten opzichte van de vorige maand. Hierdoor is er voorlopig geen import van steenkool nodig. In november had Rusland een verbod ingesteld op kolentransporten per trein richting Oekraïne. Sinds de inval kunnen importterminals in Oekraïne geen overzeese aanvoer ontvangen uit Colombia en de VS, waardoor de vrees ontstond over mogelijke tekorten.

De Europese kolenprijs is vorige week gestegen door de gespannen gasmarkt. De prijs voor levering in leverjaar 2023 steeg met bijna 5%, voor leverjaar 2024 met bijna 12% op weekbasis. Door deze beweging zijn de prijzen van leverjaren 2023 en 2024 per saldo even hard gestegen in twee weken tijd.

Prijs ICE Coal kalenderjaar 2023 (usd/t) – dag candle, log scale

Emissierechten

“When you pull aside the curtain of its moral pretensions, the green movement of global warming fanatics is just another socialist scheme to replace the free enterprise’s real-world judgment of how to navigate the economic long term with coerced, illegitimately law-enforced faith in government control.”

Het lijkt alsof de fossiele industrie weer aantrekkelijk wordt bij een olieprijs van boven $100 per vat met veel landen die op zoek zijn naar olie- en gasvolumes. De afgelopen jaren waren investeringen in deze fossiele brandstoffen teruggebracht door de nadruk op ESG-gerichte investeringen en overheidsdruk op de industrie om de transitie naar hernieuwbaar te maken.

De CO2-prijs beweegt grotendeels in een zijwaartse range. Vorige week was één van de zwakste veilingen ooit en handelaren klagen over het gebrek aan liquiditeit.

Prijs Emissierechten – Dec-22 contract EEX (eur/t) – dag candle, log scale  

Extra grafieken

Olie

“Fundamental traders and investors have taken their chips off the table in crude due to extremely high volatility, leaving the primary players in the market to be traders looking to hedge geopolitical risks” – Senior energy trader CIBC Private Wealth Management

Twee jaar geleden ontving de EU volgens Eurostat bijna 97% van olie en olieproducten die het blok consumeerde van externe bronnen. De EU is hiermee meer importafhankelijk dan India als het op olie aankomt. De discussies die vorige week in de media werden gevoerd over een embargo waren niets meer dan een oefening in politieke pose. Een embargo op Russische import “from one day to the next would mean plunging our country and the whole of Europe into a recession”, aldus Olaf Scholz vorige week.

De implied volatility van de olieprijs staat nog steeds op een hoog niveau, terwijl de VIX (angstgraadmeter voor aandelen) ver onder ‘voor-oorlogs’ niveau staat. De gerealiseerde beweeglijkheid in de oliemarkt staat in het 98e percentiel.

De Amerikaanse olieproductie liet vorige week een kleine stijging zien.

Door een derde vrijgave van olievaten zal de Strategische Petroleum Reserve (SPR) terugvallen tot het laagste absolute niveau in 40 jaar én naar het laagste niveau in termen van dagelijks aanbod. Momenteel staat het op het laagste niveau sinds 2002, met slechts 33 dagen van aanbod op basis van de huidige vraag.

Volgens Morgan Stanley zijn late cycle-perioden positief voor grondstofprijzen. Investeerders zagen dit patroon in 1998 en 2000. Daarna in 2005-06 en wederom in 2019. De spotprijs van fysieke grondstoffen wordt door de huidige economische situatie bepaald en zijn niet forward looking zoals aandelen dat zijn, die 12 tot 18 maanden vooruitkijken.

India en China vinden de Russische olie – die soms voor $35 korting ten opzichte van Brent wordt verhandeld – te goedkoop om te weerstaan. Zeker bij een olieprijs van +$100. Overigens blijft India ruwe olie betalen in Amerikaanse dollar.

Elektriciteit

Op maandag 4 april waren een hogere stookvraag door koud weer en het feit dat bijna de helft van de nucleaire capaciteit offline was, verantwoordelijk voor een spike van de Franse elektriciteitsprijs naar € 3.000, een niveau niet meer gezien sinds 2009. Zeventig procent van het elektriciteitsverbruik moet komen van 56 kernreactoren, waarvan 25 niet operationeel zijn op dit moment. Volgens de netbeheerder moest 11.000 megawatt worden geïmporteerd deze maandagochtend.

De roebel is gestegen naar een drieweeks hoogtepunt rond 85 roebel per USD. Op het dieptepunt was dit 120 roebel.

Gas

Onderstaand plaatje laat nogmaals zien hoe dominant Rusland is in de export van gas en olie richting de EU-landen.

COMCAM energiemarkt analyse- onze mogelijkheden

Deze energiemarkt analyse wordt met alle zorgvuldigheid samengesteld en is een momentopname. Alle ontwikkelingen die invloed hebben op de prijsontwikkelingen in de energiemarkt worden door ons 24/7 op de voet gevolgd. Dit is een van onze services die horen bij onze invulling van energie portfolio management.

We kunnen onze kennis, analyses en inzichten als losse dienst aanbieden op maat voor uw bedrijf zonder onze energie portfolio management. Zo blijft u op de hoogte van alle relevante trends en ontwikkelingen in energie inkoop, de verwachte prijsontwikkelingen tot 3 jaar vooruit en alle relevante marktontwikkelingen op de energiebeurzen en wet- en regelgeving. Interesse? Neem contact met ons op.