“…a prolonged period of unbearably high energy prices could lead to severe losses, relocation of European companies and an increase of carbon leakage.

Een nieuw jaar, eenzelfde markt?

Europese samenwerkingsverbanden vanuit diverse industrieën waarschuwden in een recent rapport dat de energiecrisis de laatste maanden van 2021 is verergerd en tijdelijke bedrijfssluitingen dan wel lagere productie door energie-intensieve producenten zal veroorzaken. De genoemde redenen voor het extreme prijsniveau zijn:

  • marktspeculatie door financiële spelers
  • onbalans in de gasmarkt
  • seizoensgebonden lage opwek van hernieuwbare energie
  • verlaagde opwek via kernenergie
  • koolmijnsluitingen
  • hogere CO2-kosten die worden doorberekend in de elektriciteitsprijzen

Olie- en gasbedrijven hadden in 2021 – wat betreft de ontdekking van nieuwe fossiele brandstoffen – het slechtste jaar sinds 1946. De verhouding tussen ‘bewezen reserves en productie’ staat op het laagste niveau sinds 2011.

 

 

De wereldwijde olieproductie daalt met ongeveer 7% per jaar als er niet wordt geïnvesteerd in bestaande velden. De industrie is gedurende 2020 in overlevingsmodus gegaan en heeft haar kapitaaluitgaven sterk gereduceerd om de lage cashflow te kunnen compenseren.      

Ruwe olie

De prijs van Brent olie heeft in 2021 de grootste jaarlijkse stijging laten zien sinds eind jaren ’90. De vraag is of de prijs eenzelfde stijging kan herhalen in 2022. De Energy Information Administration (EIA) schat voor WTI een gemiddeld prijsniveau van ongeveer $70 op basis van hogere productie en lagere vraag. JPM verwacht een prijsniveau van $125 per vat in 2022 door tegenvallende productie vanuit OPEC+ landen. Bank of America geeft een schatting van $85. Als het vliegverkeer herstelt kan de prijs de $100 overschrijden volgens BoA. Verder verwacht deze bank dat de prijs van Brent zal pieken rond $120 omstreeks juni 2022. Morgan Stanley verlaagde haar voorspelling voor Q1 2022 van $95 naar $82,50. Maar Brent zou $90 kunnen bereiken in het derde kwartaal. Zoveel banken, zoveel meningen.

 

 

Hiernaast wordt de olieprijsbeweging van de afgelopen vier maanden getoond, inclusief de dagelijkse cloud die opwaarts is doorbroken en een positief signaal afgeeft. Een eventuele terugval zal steun vinden rond $75.

                               Prijs Ruwe olie – Brent Maart 2022 ($/barrel)                                   dagbasis op logaritmische schaal

In de tweede helft van december apprecieerde de prijs van Brent met $10. Een reden hiervoor was de grote daling in de voorraad ruwe olie. De handelsvolumes daalden fors en de open interest in WTI stond op het laagste niveau sinds 2016. In 2021 waren de grote kopers van ICE Brent termijncontracten en Nymex WTI partijen die vallen in de categorie “Other Reportables”. Deze categorie handelaren is afgelopen jaren opgekomen als significante marktkracht. Deze groep heeft een handelsgedrag dat sterk afwijkt van de momentum gedreven categorie “Management money”.

Het verhaal hierachter gaat terug naar het dieptepunt van 2020 toen lockdowns en een korte OPEC-prijsoorlog tot een historisch hoge contango leidden. Partijen met opslagcapaciteit konden een vrijwel risicoloze winst opstrijken door fysieke olie te kopen en termijncontracten te verkopen. Hierdoor werden de olievoorraden tot bijna maximumcapaciteit gevuld. De grote verkoopdruk draaide snel in 2021 met de heropening van de wereldwijde economie en een achterblijvend aanbod. De contango van 2020 sloeg om in een sterke backwardation in 2021. Commerciële handelaren – uit de categorie “Other Reportables” – loosden hun voorraden en kochten de bijbehorende short hedges terug, gedurende het grootste deel van het jaar.

Daarnaast trok de terugkeer van backwardation investeerders aan die gebruik maakten van de aantrekkelijke roll yield. De WTI-index is in 2021 gestegen met 55%, waarvan 9% werd bijgedragen via het doorrollen van termijncontracten, afhankelijk van de exacte timing van deze maandelijkse futures rol. Voor 2022 gelden dezelfde factoren als in 2021 met een sterk momentum in een opwaartse trend en de hierboven genoemde, positieve rol-opbrengst. Bovendien is “Managed money” een netto verkoper geweest in 2021 door de sterke dollar en hoge marktvolatiliteit. Deze categorie heeft hierdoor voldoende munitie aan de zijlijn staan om termijncontracten te kopen. Zeker gezien het feit dat de inflatieangst in 2022 zal blijven aanhouden.

 

 

De sterke trend is duidelijk te zien in de weekgrafiek van Brent olie. De prijs bevindt zich sinds eind 2020 boven de wekelijkse cloud en is in december gebodemd boven de prijsdip van augustus 2021. De markt is overtuigend op weg naar de oude high van $85.

                   Prijs Ruwe olie – Brent Maart 2022 ($/barrel) weekbasis op logaritmische schaal

Elektriciteit

“Europe is out of gas. They’ve spent the better part of the last decade getting rid of their own domestic energy, replacing it with baubles and toys, which, while scoring big on the woke scorecard, have proven abysmal at producing… well, electricity.”

Afgelopen maand verslechterde de Europese energiecrisis. Kosovo, het armste land van Europa, moest rolling blackouts introduceren voor bijna 2 miljoen inwoners. Vanwege de overbelasting van het elektriciteitsnetwerk kondigde Kosovo Energy Distribution Services (KEDS) op 23 december blackouts van twee uur aan. In november moest de grootste kolencentrale van het land sluiten door een technisch probleem en dure elektriciteit importeren. Naast de problemen in Kosovo, moest Servië de levering van elektriciteit naar consumenten beperken, gaf de Britse netwerk operator een waarschuwing af met betrekking tot het elektriciteitsaanbod en moest Frankrijk een aantal kernreactoren sluiten.

Nederland zal haar bestaande nucleaire kerncentrale operationeel houden en twee nieuwe, watergekoelde centrales bouwen. Voor dit project is alvast €5 miljard gealloceerd. Volgens planning is de bouw afgerond in 2035. De EU-taxonomie telt tegenwoordig kernenergie mee als duurzame energiebron. Mogelijk is hierdoor wat extra weerstand ontstaan tegen het sluiten van nucleaire centrales in Duitsland en België. Een peiling wijst uit dat meer dan de helft van de Duitse bevolking voorstander is van het behouden van kernenergie als onderdeel van het klimaatbeleid.

 

 

Duitsland en Italië zijn de enige landen wereldwijd die al hun bestaande kernreactoren sluiten zónder plannen te hebben voor de bouw van nieuwe reactoren. Zoals het onderstaande plaatje laat zien, wordt kernenergie vooral omarmd in de rest van de wereld, met name in Azië.

 

Na 35 jaar betrouwbare dienst heeft Duitsland afgelopen vrijdag reactoren Brokdorf, Grohnde en Gundremmingen C gesloten. Deze werden gerund door E.ON en RWE. Eind 2022 zullen de laatste drie centrales worden afgeschakeld, Isar 2, Emsland en Neckarwestheim II. Dit zijn beslissingen die niet snel zijn terug te draaien. Hiermee verliest Duitsland de baseload die in dit kwartaal ingezet had kunnen worden om de elektriciteitsprijs te reduceren. Ook wordt het land hierdoor meer afhankelijk van Rusland, een geopolitieke kwetsbaarheid. Analisten waarschuwen dat de supply margin – de hoeveelheid opwekcapaciteit die Duitsland in reserve heeft – de komende jaren flink kan dalen waardoor het risico op blackouts toeneemt in tijden van netwerkstress. Afgelopen jaar is duidelijk geworden dat hernieuwbare energie niet in staat is tekorten op te vangen.

De Duitse elektriciteitsprijs voor levering in kalenderjaar 2022 bereikte afgelopen maand december het recordniveau van € 278,5 per MWh. De laatste 10% rally werd getriggerd door een omkering van de richting van de gasflow door de pijpleiding van Rusland naar Duitsland. Het gas ging oostwaarts in plaats van westwaarts. Dat is deze week nog steeds het geval. De Nederlandse en Duitse elektriciteitsprijs voor kalenderjaar 2022 handelde in december tijdelijk boven € 300 per MWh.

 

Ter vergelijking: het gemiddelde prijsniveau tussen 2010 en 2020 bedroeg € 50 per megawattuur. De baseload prijs voor kalenderjaar 2023 topte op       € 141. Vanaf deze piek is de prijs ruim € 30 teruggevallen. De prijs heeft steun gevonden op de 5-weeks EMA en is deze week opgeveerd met de oude top in zicht.

Kalenderjaar 2023 heeft het stokje overgenomen van kalenderjaar 2022. Een prijsniveau van € 200 dit jaar een reële mogelijkheid. Ook zal het prijsverschil tussen de kalenderjaren 2023 en 2024 verder toenemen.

Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2023 (eur/MWh) – weekbasis, log scale inclusief 5-weeks exponentieel voortschrijdend gemiddelde 

Gas

“This has now moved from an energy supplier crisis to a cost of living crisis”

Duitsland is van plan de opwek van elektriciteit via aardgas uit te faseren per 2040. Op dit moment wordt de helft van de Duitse huizen verwarmd met aardgas. Tegen 2026 zal in Duitsland een verbod zijn op het installeren van verwarming op basis van alle soorten petroleumproducten. Warmtepompen zullen als alternatief moeten dienen.

Een elektriciteitsprijs van € 200 voor leverjaar 2023 zal logischerwijs invloed hebben op de gasprijs. De gasprijs voor leverjaar 2022 piekte eind december boven € 130 per MWh. De gasprijs voor leverjaar 2023 piekte vlak onder € 60, viel vorige week terug om 2021 af te sluiten rond € 45. De laatste squeeze werd veroorzaakt door een dalend gasaanbod uit Rusland via de Yamal pijpleiding, de uitval van Franse kerncentrales en lagere temperaturen. Op dinsdag 21 december steeg het front maand TTF-contract (januari 2022) met 20% om te sluiten op € 182 per megawattuur.

 

 

Het extreme gasprijsverschil tussen de VS en de EU zorgde voor de beweging van een aantal LNG-tankers richting Europa. Na een recordprijs van $350 in olietermen volgde een meer dan halvering van deze spread.

 

Donderdag 23 december crashte de Europese gasprijzen door het nieuws dat er een LNG-vloot richting Europa op weg zou zijn. Vloeibaar gas afkomstig uit de VS, maar ook vanuit Azië. Door de hoge premie van benchmark Title Transfer Facility (TTF) boven de Japan-Korea-Marker (JKM), hebben een aantal tankers een bijzondere route genomen. Door de komst van LNG werd de weekwinst weggevaagd. De TTF-gasprijs daalde voor levering januari met bijna € 40. Vervolgens daalden de elektriciteitsprijzen hierop met een 24% selloff van de Franse spotprijs naar € 775. De Duitse spotprijs daalde met 15% naar € 277, na op 21 december een prijsrecord van € 431 per MWh te hebben gezet. De uitverkoop van front gas en elektriciteit hield aan tot het eind van 2021 in illiquide handel. De langste daling in meer dan een jaar tijd. De prijs staat nog steeds op een historisch hoog niveau door lage voorraden en de winter-risicopremie. Het LNG-aanbod zal daarom slechts tijdelijk verlichting bieden. De verwachting is dan ook dat de prijs hoog en volatiel zal blijven tot in 2023.

De daadwerkelijke gasexport via Nord Stream 2 kan de krappe situatie aanzienlijk verbeteren, maar dit wordt komende maanden niet verwacht. De $11 miljard kostende pijpleiding van ruim 1.200 km is gereed om te transporteren, maar wordt door zowel Rusland, de VS en de EU gebruikt als geopolitiek drukmiddel. Ten koste van de Europese consument. Volgens het Kremlin heeft Europa de energiecrisis aan zichzelf te danken door zich blind te staren op de spotmarkt, in plaats van het aangaan van stabiele langere termijncontracten met Rusland, Algerije en Noorwegen.

Op maandag 3 januari sprong de Europese gasprijs met 25% hoger naar € 80 per MWh door toenemende zorgen over het dalende Russische gasaanbod. Op dinsdag topte het TTF-gascontract voor levering in februari boven € 96, woensdag 5 januari sloot deze op € 95 per MWh. Na de close handelde de prijs weer onder de €90. De prijs zou, na de grote bounce, nog verder kunnen terugvallen richting €75. Als de prijs zakt onder het recente dieptepunt -mogelijk door milder weer en extra aanbod – dan zou er sprake kunnen zijn van een dead cat bounce. De prijzen kunnen dalen richting € 60. Dat zou positief nieuws zijn voor de spotkoper, maar is op dit moment niet het meest waarschijnlijke scenario.

 

Hiernaast is de prijs voor leverjaar 2023 afgebeeld. De helling in de decembermaand is zelfs op logaritmische schaal steil te noemen en moest afkoelen door zijwaartse of lagere prijsvorming. De gap tussen de laatste twee weekly candles is inmiddels gesloten door het slot van vorige week, 31 december 2021.                                        Woensdag 5 januari sloot de prijs op € 48 per MWh, dus precies in het midden van de prijs gap in een nog steeds illiquide markt. De 5-weeks EMA is niet geraakt, maar dit gemiddelde zal blijven stijgen bij het huidige prijsniveau. De prijs van dit contract kan dus ook al gebodemd zijn op de low van afgelopen vrijdag.

                 Prijs TTF Gas leverjaar 2023 (eur/MWh) – weekbasis log scale inclusief 5-weeks exponentieel voortschrijdend gemiddelde

Steenkool

De commitment om het Duitse elektriciteitsnetwerk te vergroenen is nobel, maar helaas slecht getimed. Steenkool en kernenergie, goed voor 40% van de energiemix in Duitsland, zijn in de ban gedaan. Juist afgelopen jaar zijn deze energiebronnen in belang gestegen door gebrek aan wind en een hogere elektriciteitsvraag. De hernieuwbare energie opwek daalde naar 41% van de mix. In 2011 waren 17 kernreactoren nog goed voor ongeveer een kwart van de Duitse elektriciteit. Na de Fukushima ramp is besloten kernenergie uit te faseren. De gap die hierdoor ontstond is opgevuld door hogere koleninzet. Duitsland heeft afgesproken om steenkool uit te faseren rond 2030. Eerder was dit nog 2038.

De prijs van Chinese kolen futures steeg afgelopen dinsdag 4 januari door een exportverbod in Indonesië, de grootste exporteur van fossiele brandstoffen. Sinds de stop op kolenimport uit Australië, wordt 70% van de Chinese, thermische steenkool uit Indonesië gehaald. Het exportverbod geeft Indonesische steenkoolcentrales de mogelijkheid om binnenlandse kolenvoorraad te herbevoorraden zodat rolling blackouts worden voorkomen.

De kolenproductie in China is afgelopen maanden opgevoerd met 4 units van 1000 megawatt. De Chinese kolenmijnen zullen profiteren van dit verbod door de grootste kolenexporteur ter wereld. Het exportverbod geldt alleen voor de maand januari, maar zal het steenkoolaanbod tijdelijk verlagen en de prijs ondersteunen.

In China wordt meer dan 65% van de elektriciteit opgewekt door kolencentrales. De opwek van elektriciteit door China is goed voor 33% van de wereldwijde kolenconsumptie. China heeft beloofd haar steenkool-afhankelijkheid te reduceren ná 2025. Deze afhankelijkheid zal echter volgens verwachting van de IEA met 9% zijn toegenomen in 2021. Het land zal in de periode 2021-2025 haar opwekcapaciteit via steenkool vergroten met 150 GW tot een totaal van 1.230 GW.

 

 

De prijs van steenkool bevindt zich in een grote prijsrange zoals zichtbaar in de grafiek. Eind december zou een hogere bodem gevormd kunnen zijn. Dat zou in lijn zijn met de prijsactie in de gas- en elektriciteitsmarkten.

De prijs staat momenteel vlak onder de 5-weeks EMA (rode lijn), maar boven de 20-weeks EMA (blauwe lijn).

                     Prijs ICE Coal 2023 (usd/t) – weekbasis, log scale                                        inclusief 5- en 20-weeks exponentieel voortschrijdend gemiddelden (EMA)

Emissierechten

Frankrijk leunt meer dan enig ander land op kernenergie. Het land wekt hiermee 70% van haar elektriciteitsbehoefte op. Dit is de reden dat Frankrijk per inwoner 50% minder broeikasgassen uitstoot dan Duitsland. Kernenergie is schoner dan olie, kolen of gas. De Duitse emissie van CO2 steeg met 25% gedurende de eerste helft van 2021. Voor het leeuwendeel was dit het gevolg van de 25% daling in wind opwek. Frankijk en Engeland zijn zich gaan richten op kernenergie door de onbetrouwbaarheid van hernieuwbare energiebronnen. Deze landen krijgen hiervoor groen licht van de EU, door de energiecrisis wat meer pragmatisch geworden. Nucleair en gas vallen nu onder de definitie ‘groen’ en als reactie op dit nieuws werden uranium-aandelen gretig gekocht.

 

 

De CO2 prijs heeft een higher low gezet rond € 75 en snel de weg omhoog gevonden. De sterke markt wordt voor een deel verklaard door het gebrek aan dagelijkse EUA-veilingen.

Prijs Emissierechten – dec 2022 contract EEX (eur/t) – weekbasis candle, log scale inclusief 5-weeks exponentieel voortschrijdend gemiddelde (EMA)

Extra grafieken

Aanvullende informatie over prijsontwikkeling spotprijs ureum, voedsel en kunstmestprijs, hyperinflatie Turkije en Personal Consumption Expenditures (PCE) in de VS.

 

Aardgas is de kritische input voor het maken van kunstmeststoffen. Zonder aardgas geen ureum. Zonder ureum geen kunstmest. En zonder kunstmest eten we elkaar. Mogelijk een positieve factor in de strijd tegen obesitas. De grafiek is de spotprijs voor ureum.

 

Voor de productie van kunstmest zijn ureum en aardgas nodig. Als de prijs van één van deze grondstoffen stijgt – op dit moment beide – zal dit invloed hebben op de prijs van kunstmest. Hierdoor zal de voedselprijs verder stijgen aangezien kunstmest de op één na belangrijkste input is voor de meeste landbouwproductie. Diesel is de meest belangrijke, waarvan de prijs ook in opwaartse trend is.

 

In december steeg de inflatie in Turkije met 13,6%. Volgens Goldman Sachs zal de inflatie in Q1 2022 boven 40% stijgen en een aantal maanden op dat niveau blijven. Deze hyperinflatie zal mogelijk effect hebben op de financiële markten in Europa.

 

 

De Personal Consumption Expenditures (PCE), de voorkeurs indicator van de Fed, steeg jaar-op-jaar met 5,7%. De hoogste stijging sinds juni 1982.