“When someone gets something for nothing, someone else gets nothing for something…”

Terugblik en vooruitblik

De door inflatie veroorzaakte historische aanbodketenverstoring heeft ‘peak disruption’ bereikt. Het diepe dal in de voorraden van computerchips is waarschijnlijk achter de rug. Toch blijft de doorvoer door de wereldwijde havens stroperig naar verwachting tot 2023. Een ketting is zo sterk als z’n zwakste schakel, een hogere havencapaciteit alleen lost dus niets op. Zolang het tekort aan vrachtwagenchauffeurs blijft bestaan, zal een hogere capaciteitsbenutting, dan wel een uitbreiding ervan, weinig effect hebben op total shipping times.

Diverse zakenbanken hebben hun voorspelling van de economische groei in China verlaagd tot onder de geplande 8%. Weerpatroon La Nina zal in China tot het midden van december zorgen voor temperaturen onder het 30-jarige gemiddelde. De CCP heeft daarom huishoudens opgeroepen voedsel op te slaan voor komende winter. Dit nieuws zorgde voor enige hamsterpaniek onder de oudere bevolking. Ook ontstond onder de netizens speculatie over oplopende spanningen met Taiwan. Begin oktober was er eenzelfde oproep aan staatsbedrijven om kolenvoorraden zeker te stellen.

Dit was het begin van het eind van de(ze) spike in de prijs van steenkool, gas en elektriciteit. Poetin kon de gasmarkt afkoelen, de interventie van Xi Jinping deed de contractprijs voor Chinese kolen halveren. Het probleem met dit soort maatregelen is dat een kunstmatig lage prijs het onderliggende probleem van te veel vraag en te weinig aanbod, niet aanpakt.

Het Bruto Binnenlands Product (BBP) van China wordt voor meer dan 25% door de Chinese vastgoedmarkt bepaald, ook wel omschreven als de grootste asset class ter wereld. Een vastgoedbubbel wordt altijd gekenmerkt door overdadige kredietverlening en een te hoge schuldenlast. Het leeglopen van deze overgewaardeerde markt kan niet meer worden tegengehouden. Dit zal waarschijnlijk niet beperkt blijven tot de financiële sector.

Economie en markten

Als McDonald’s de prijs van de Big Mac moet verhogen, dan daalt de koopkracht pas echt. Een kleinere chocoladereep voor dezelfde prijs heet tegenwoordig shrinkflation. Nu is er ook skimpflation; minder service voor een hogere prijs. Dit type inflatie is afgelopen maanden zichtbaar geworden bij het transport van goederen per schip.

De buitenlandse aanbodketen is dominant in de productie van textiel, basismetalen, elektrische apparatuur, motorvoertuigen en elektronica. Deze industrieën zijn grotendeels afhankelijk van de productie vanuit China. Het just-in-time (JIT) denken is door de toenemende onzekerheid in de aanbodketens aan vervanging toe. Het productiemodel just-in-case inventory (JIC) is een goede kandidaat.

Bestedingen nemen in het algemeen toe bij stijgende inflatieverwachtingen. Als mensen denken dat de waarde van hun geld zal afnemen in de toekomst, zal de geldvraag afnemen. Ofwel, de vraag voor alles is hoger, behalve de vraag naar geld. Er is eigenlijk niet zoiets als energie inflatie, looninflatie of grondstofinflatie. Grondstoffen kunnen stijgen en dalen, maar dat is geen inflatie. Er is maar één type inflatie, namelijk monetaire inflatie, gecreëerd door monetaire autoriteiten zoals FED, ECB en BOJ.

Sinds februari 2020 is het geldaanbod (M2) met 35% gestegen in de VS. Een deel hiervan is in het bankensysteem blijven hangen, een groot deel is in de reële economie terecht gekomen. In eerste instantie heeft dit geleid tot een historisch hoge spaarquote van 25%.  Maar vanaf de zomer van 2021 zijn mensen dat geld gaan uitgeven. Niet erg vreemd gegeven ZIRP (zero interest rate policy). In feite worden deze extra uitgaven niet ondersteund door werkelijke economische activiteit, dus alleen een monetair fenomeen. Zeker gezien het feit dat 5 miljoen minder mensen in de Amerikaanse economie werkzaam zijn dan vóór de lockdowns. Zonder monetaire inflatie zouden lagere bestedingen aannemelijker zijn.

Een hoger bestedingsniveau is af te lezen aan het wereldwijde handels- en scheepvaartvolume dat hoger ligt dan vóór de lockdowns. Door monetaire inflatie zijn de nominale lonen gestegen. Hierdoor stijgt de vraag naar consumentengoederen en ontstaat meer druk op de logistieke infrastructuur. Volgens deze redenering is de causaliteit tussen aanbodketenverstoring en inflatie dus omgekeerd. Inflatie is dan ook niet hetzelfde als prijsstijging, maar de primaire oorzaak ervan. Meer geld in omloop creëert geen werkelijke groei, anders zou elke willekeurige bananenrepubliek groei kunnen realiseren.

 

De reële inkomensgroei in de VS is dan ook op jaarbasis met 6,3% gedaald in het tweede kwartaal van 2021, gemeten aan de hand van de inflation-adjusted median earnings. De groeiopleving blijkt dus meer transitory dan het inflatieniveau, dat sinds 1991 niet zo hoog is geweest. Dit is te zien aan zowel headline als core inflation (blauwe lijn) in de grafiek (bron: Bloomberg).

 

Eerder dit jaar lanceerde Bank of America (BofA) twee inflatiemaatstaven: een tijdelijke en een niet-tijdelijke (permanente) inflatie meter. In mei 2021 stond de tijdelijke meter op 100 terwijl de niet-tijdelijke meter op 37 bleef hangen. Een maand later stond de tijdelijke inflatie nog steeds op haar maximum van 100, maar was de niet-tijdelijke inflatie meter in juni verdubbeld naar 75. Dit duidde op een meer blijvende inflatiedruk. De dataset gaat slechts terug tot 1995, maar het is sindsdien nog niet voorgekomen dat zowel tijdelijke als aanhoudende inflatie op recordniveaus staan op hetzelfde moment.

 

De korte termijn inflatieverwachting staat momenteel op het hoogste niveau sinds 2008 (rode lijn), terwijl de inflatieverwachting op middellange termijn blijft hangen rond de recente piek (blauwe lijn in onderstaande afbeelding).

Bron grafiek: Bloomberg

 

Jarenlang zou de ECB tekenen voor een inflatieniveau van 2%. De Bank of Japan (BOJ) heeft ook al jaren deze wens, want inflatie bevoordeelt schuldenaren en verlaagt de reële schuld die een land heeft. De Europese inflatie is nu echter te hard opgelopen door stijgende energieprijzen, hogere belastingen en door aanbodverstoringen veroorzaakte opwaartse prijsdruk.

 

De kerninflatie, exclusief kosten voor energie en voeding, liet de grootste stijging zien van de afgelopen 20 jaar. In het onderstaande plaatje wordt deze kerninflatie door de blauwe lijn weergegeven.

 

Bron grafiek: Bloomberg

De ECB ziet bij monde van Lagarde nog geen reden voor een beleidsreactie om de inflatie tegen te gaan. Ondanks de voorlopig aanhoudende aanbodverstoringen, zal de inflatie naar de verwachting van ECB weer terugvallen op middellange termijn. De markt twijfelt aan de woorden van Lagarde en prijst een hogere kans op rentestijgingen voor volgend jaar in. Deze rentestijging zal nodig zijn om de inflatie af te remmen. Dit is nooit populair bij beleggers in aandelen en obligaties, gezien de hoge schuldenlasten in het systeem.

De verwachte groei in Europa’s grootste economie moet naar beneden worden bijgesteld vanwege de hoge energiekosten en verstoringen in de aanbodketen van halfgeleiders, aldus de Duitse overheid. Een aantal marktparticipanten wijzen op stijgende metaalprijzen als bewijs dat een supercyclus gaande is in de prijs van grondstoffen. De voorgaande supercyclus van deze eeuw werd veroorzaakt door de snelle industrialisatie van China. Volgens het IMF was China tussen 2013 en 2018 goed voor 28% van de wereldwijde productiegroei. De bijdrage van de vastgoedsector was hierin een derde en telt mee voor 9% van de globale groei.

De huidige prijsstijging van basismetalen wordt in 2021 voor het grootste deel bepaald door energiecrises en aanbodbeperkingen. Omdat de vastgoedsector in China aan het eind van haar groei zit, zal de vraag naar constructiemetalen (ijzererts, koper en aluminium) kunnen dalen. Dit zal gevolgen hebben voor veel sectoren en impact hebben op economieën die afhankelijk zijn van de Chinese bouwsector, zoals Brazilië, Zuid-Afrika en Australië.  Andere metalen zullen een alternatieve bestemming vinden en gebruikt worden voor elektrificatie.

 

De vraag naar landbouwgrondstoffen zal blijven toenemen door een groeiende wereldbevolking en een stijgende levensstandaard. De voedselprijsindex is dan ook verder gestegen de afgelopen drie maanden, zoals zichtbaar in de grafiek. De energiecrisis heeft ook de prijs van meststoffen (fertilizers) opgedreven.

Bron grafiek: Bloomberg

 

Op dit moment heeft de markt de aandachtspunten rondom de huidige vraag- en aanbodsituatie in geprijsd, maar nog niet de vooruitzichten voor volgend jaar. De verwachting is dat voedselprijzen verder zullen stijgen in 2022.

Quote van een fund manager: “We think the commodity cycle bottomed in 2019/early 2020 and we will never return to those prices in our lifetimes. 40 years of deflation is over given what we see.”

Goldman Sachs zat er eerder dit jaar naast met het schatten van de mate van ‘tijdelijke’ inflatie. De zakenbank probeert haar geloofwaardigheid te vergroten door toe te geven dat aanhoudende aanbod-vraag onevenwichtigheden, sterke loongroei en stijgende huurprijzen het kerninflatiecijfer hoog zullen houden voor het grootste deel van 2022.

Olieprijzen worden beïnvloed door rentestand en schuldniveaus. Over het algemeen geldt dat hoe lager de rentestand, hoe eenvoudiger het wordt om dure producten te kopen zoals fabrieken, huizen en auto’s en hoe hoger de prijzen van grondstoffen zullen zijn. Als centrale banken de lage rentestand, nodig voor almaar stijgende olieprijzen, niet langer kunnen verlagen, bestaat het gevaar dat grondstofprijzen voor producenten te ver terugzakken en geen incentive meer uitlokken voor productie.

Ruwe olie

Vanaf de jaren ‘50 tot en met de jaren ’80 van de vorige eeuw werd meer olie ontdekt dan verbruikt, waardoor reserves toenamen. Dat is niet langer het geval. Niet omdat er geen olie meer is, maar dat het politiek incorrect is geworden om het zwarte goud te exploreren en te exploiteren. De olieproductie in het Westen zal hierdoor afnemen.

 

De structurele aard van de tekorten vereist een veel hoger niveau van de lange termijn olieprijs, dan wordt weerspiegeld in de forward curve. Hiernaast is de reële prijs van een vat Brent olie tussen 1990 en 2021 afgebeeld.

 

Een olieprijs op het niveau dat niet meer is gezien sinds de OPEC Thanksgiving massacre van 2014 en een benzineprijs die op een 7-jarig hoogtepunt staat, zorgde twee weken geleden voor het dringende verzoek vanuit het Witte Huis aan OPEC+ om meer olie te exporteren. Tegelijkertijd zijn er plannen voor het sluiten van een belangrijke oliepijpleiding vanuit Canada. Om in de Amerikaanse energiebehoefte te voorzien, vertrouwt President Biden liever op OPEC+ dan op eigen binnenlandse productie. De sluiting van de zogeheten Line 5 zal de tekorten tijdens de komende winter vergroten en de energiekosten verder opdrijven voor de consument. Extreme koude gaat meestal gepaard met bewolkt weer en weinig wind, dus zon- en wind opwek zullen geen soelaas bieden. Een criticus van de te snelle transitie van fossiel naar hernieuwbaar merkte daarom het volgende op: “They’re planning to power an industrial nation like the United States on solar panels and wind turbines”.

De consumptie van petroleum in de VS is teruggekeerd naar pre-lockdown niveaus door heropening van bedrijven en hervatting van weg- en vliegverkeer. Volgens de EIA blijft de productie en raffinage 5% achter, waardoor per saldo onttrokken wordt aan de stookolie- en benzinevoorraden. Ook de binnenlandse productie van ruwe olie blijft onder pre-lockdown niveaus. Dit heeft geresulteerd in een zelfs grotere voorraadonttrekking en tekort.

Het grootste tekort is geconcentreerd op Cushing, het leverpunt van het termijncontract ruwe olie West Texas Intermediate (WTI), verhandeld op de New York Mercantile Exchange (NYMEX). De front spread (Dec-21/Jun-22) is $4 hoger dan de back spread (Jun-22/Dec-22), het hoogste spreadniveau sinds 2013. Zolang deze extreme backwardation aanwezig is, zullen voorraden worden onttrokken. Voor een vat goedkoper dan $60 moet je op de WTI-forward curve naar kalenderjaar 2025.

Bron grafiek: Bloomberg

China heeft geen probleem met het verstoken van olie, wel met het produceren ervan. Momenteel importeert China driekwart van haar oliebehoefte, goed voor 15% van de wereldwijde vraag. Bij een prijs van $80 kost deze import $320 miljard per jaar en dat is een goede reden om te investeren in kernenergie. Overigens wil de geopolitieke ironie dat Chinese raffinaderijen niet lekker draaien op zware olie. China geeft dan ook de voorkeur aan olie uit de VS met een laag zwavelgehalte, de zogeheten sweet crude.

Een groeiend aantal grote zakenbanken verwacht “higher for longer” olieprijzen, aangezien de totale voorraad van ruwe olie en producten in de VS sinds 2014 niet zo laag is geweest. Dit terwijl Amerika afgelopen jaar de nummer 1 producent werd van ruwe olie en gas. Het land was afgelopen 10 jaar goed voor 90% van de wereldwijde productiegroei van petroleum. Op dit moment blijft het aanbod achter bij de vraag. Dit is een voorbode van de mogelijkheid dat peak supply zal plaatsvinden vóór peak demand. Deze gap zal op de oliemarkt voor een sterke beweeglijkheid en hoge prijzen zorgen. Bank of America (BoFa) voorspelde een maand geleden nog een olieprijs van $100 in geval van een koude winter.

De target is nu $120 tegen eind juni 2022 door onder-investeringen, ruim monetair en fiscaal beleid en een prijs die nog geen niveau van demand destruction heeft bereikt. Dus mogelijk zal de olieprijs ook een parabolische beweging laten zien, zoals recent op de gasmarkt. Dergelijke hyperoilflation zal wereldwijd nog meer impact hebben dan de prijsspike in gas.

 

Volgens OPEC heeft de olie-industrie tot 2045 cumulatief $11,8 biljoen aan lange termijn upstream, midstream en downstream olie-gerelateerde investeringen nodig.

OPEC+ blijft bij de afgesproken productieverhoging van 400.000 vaten per dag, terwijl Biden vraagt om het dubbele. De volgende OPEC+ meeting is op 2 december. De Saudische minister van Energie Abdulaziz bin Salman zei eigenlijk dat het Amerikaanse energieprobleem, niet het probleem is van OPEC+: “Oil is not the problem… The problem is the energy complex is going through havoc and hell.”

Mogelijk verwijst bin Salman hiermee naar de mogelijkheid van de FED om banken te verplichten géén projecten meer te financieren die broeikasgassen uitstoten. De nieuwe wetgeving zou per 2022 het financieren van nieuwe, dan wel uitbreiding van fossiele brandstofprojecten verbieden, per 2030 de financiering van álle fossil fuel projecten. Per 2025 zal thermische steenkool, voor opwek van energie en warmte, ook worden verboden. Al met al leidt dit tot minder ontwikkeling, minder aanbod en hogere prijzen. Olieproducenten leggen meer nadruk op neerwaartse prijsrisico’s, terwijl opwaartse prijsrisico’s worden gebagatelliseerd. Zij nemen liever het risico van een te krappe markt dan toestaan dat de prijzen weer terugvallen zoals in 2007/2008, 2010/11 en 2017/18. Prijzen zullen in dit scenario pas afkoelen na de top in de business cycle. Een CEO van een groot olie- en gasbedrijf kondigde publiekelijk aan dat het terugkopen van eigen aandelen tegen de huidige lage waardering een betere inzet van kapitaal zou zijn dan het boren naar olie, zelfs bij een olieprijs van $75 per vat.

 

 

 

 

De premie van WTI december 2021 ten opzichte van het termijncontract december 2022

 

De aanbodsituatie is krap. Een uitgeputte voorraad betekent weinig korte termijn schokdemping in geval van onverwachte productieonderbrekingen, dan wel hoger dan  verwachte consumptiegroei. Mogelijk kan bin Salman net als Europa’s gasfather Poetin de perceptie van neerwaartse prijsdruk nog wat aanwakkeren. Maar daad zal bij woord moeten worden gevoegd. De helft van de OPEC+ leden is niet eens in staat om de vastgestelde quota te halen. Bovendien is Rusland waarschijnlijk fel tegen een unilaterale productieverhoging door Saudi-Arabië. Schalieproducenten in de VS zullen op korte termijn hun productie niet (kunnen) verhogen. De decline rate van de meeste oliebronnen is 5% per jaar. Bij schalie is dat 80% na slechts 2 jaar. Daarnaast is de olieprijs momenteel niet extreem hoog. De huidige prijzen staan in het 63e percentiel sinds 2000. De strategische petroleum reserve kan bij een plotselinge en aanzienlijke aanbodverstoring worden vrijgegeven. Het effect hiervan op de prijs zal beperkt en tijdelijk zijn, mogelijk zelfs averechts kunnen werken door de structurele tekorten vanaf 2023 en een negatieve prijsprikkel vormen voor activiteiten in de schalieolie industrie.

Beweeglijkheid blijft voorlopig troef in de oliemarkt. Zeker ook door de onzekerheid met betrekking tot winterweer (vraag) en hervatting Iran (aanbod), waarvan beide factoren goed kunnen zijn voor een swing van 1 miljoen vaten per dag. Een handelsadvies van Goldman Sachs blijft dan ook: een long positie in het December 2022 WTI contract; “….offering in our view the best return vs. volatility trade off…

 

 

De olieprijs is in september en oktober te snel en te hard opgelopen. De prijs is daarom sinds 26 oktober in een lichte neerwaartse correctie door winstnemingen, year-end demand weakness en taper talk. Gezien het 3-golf patroon van de daling en de opleving vanaf het steunniveau op $80, is de prijscorrectie waarschijnlijk afgerond. De Brentprijs wordt ondersteund door de korte termijn exponentieel voortschrijdende gemiddelden. In de grafiek zijn deze 5-, 10- en 20-daags gemiddelden weergegeven.

Bron grafiek: Montel

 

Prijs Ruwe olie – Brent Jan 2022 ($/barrel) –dag candle op log schaal    inclusief dagelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Elektriciteit

Op 7 november kondigde het grootste Chinese elektriciteitsnetwerkbedrijf, de State Grid Corporation of China (SGCC), aan dat vraag en aanbod weer waren genormaliseerd en het aantal black-outs verminderd. Het netwerk van SGCC bereikt meer dan 1.1 miljard mensen op 88% van Chinees grondgebied. De beschikbare hoeveelheid dagen voorraad steenkool staat na het instellen van een prijslimiet weer op 20. De netwerkstabiliteit is dus terug,  het elektriciteitsaanbod voor de energie-intensieve industrie blijft echter beperkt.

Door een kritisch lage wind opwek van minder dan 5% van de windcapaciteit op woensdag 3 november, moesten de twee overgebleven kolencentrales in Groot-Brittannië uitkomst bieden tegen een prijs van 4.000 Britse pond per MWh, bijna 100 keer de groothandelsprijs van vóór de huidige energiecrisis. Vorige week werd een nieuw record gezet voor de dagelijkse kosten om het Britse elektriciteitsnetwerk te balanceren. Het vorige record stond op 20x het huidige dagelijkse gemiddelde. Het nieuwe record van vorige week was 6 miljoen pond hoger en bedroeg 44,7 miljoen pond.

 

 

De voorraden steenkool en aardgas zullen komende winter krap blijven. Hierdoor blijft de elektriciteitsprijs op een hoog niveau en zal stroomuitval mogelijk zijn bij extreme kou.

 

 

Bron grafiek: Montel

 

 

 

Prijs Elektriciteit Leverjaar 2023 (eur/MWh) – week candle op log schaal inclusief wekelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Gas

Om een netto-nul emissie status te bereiken in 2050, zal volgens de International Energy Agency (IEA) de gasvraag moeten pieken tussen 2025 en 2030, en gaan dalen vanaf 2030.

Om te vergroenen is Europa gericht op hernieuwbare energie en is aan het overstappen van steenkool op aardgas. Er is minder gasaanbod o.a. door minder productie in Europa. In Europa en Groot-Brittannië is fracking verboden, het Groningen gasveld is afgeschaald en de Britse gasproductie is sinds het jaar 2000 met 60% gedaald.

De Europese gasvoorraad staat op een niveau vergelijkbaar met die van 2018, toen het weersysteem ‘Beast from the East’ de spotprijs van gas tot een recordniveau opdreef.

Eind oktober van dit jaar liet Poetin weten dat hij Gazprom had gevraagd om geleidelijk de gasopslagen in Duitsland en Oostenrijk te laten vullen per 8 november. Het sleutelwoord in deze melding was geleidelijk. Een snelle verlichting van de gaskrapte bleek een pipe dream te zijn door het kat-en-muis spel rondom Nordstream 2. Het extra aanbod richting Europa viel tegen toen bleek dat er tijdens de veiling géén additionele capaciteit via Oekraïne was geboekt.

 

 

De situatie verergerde toen op zaterdag 30 oktober duidelijk werd dat Russisch gas de verkeerde kant op werd gestuurd via de Yamal pijpleiding, dus van Duitsland (Mallnow) naar Polen (Kondratki). Een Russisch nieuwsmedium meldde dat deze flow van het westen naar het oosten een korte termijn probleem was, veroorzaakt door zacht weer in Duitsland.

 

Ruim een maand geleden wist Goldman Sachs te melden dat de Europese energiecrisis alleen op te lossen was via demand destruction die ten koste zou gaan van de output en een wereldwijde recessie zou kunnen veroorzaken. Het is duidelijk geworden dat investeringen nodig zijn in gasopslag en infrastructuur, maar de energiecrisis beperkt zich niet alleen tot gas. De grondstof is op dit moment simpelweg the leading horse. Als alle brandstoffen te duur worden, zullen mensen hun leefstijl moeten veranderen, ofwel minder gebruik maken van de auto en vaker verlichting, airco en verwarming uitschakelen.

De Europese gasvoorraden blijven niet alleen laag door een laag aanbod vanuit Rusland. Recentelijk is een conflict ontstaan tussen Marokko en Algerije. Dit zorgt voor een lager aanbod van gas richting Spanje. Ook dit land overweegt nu om meer (dure) LNG te importeren. Madrid zal voor deze LNG moeten concurreren met andere kopers uit Europa en Azië. Spanje is een groot voorstander van hernieuwbare energie, vooral via zon en wind, maar is voor haar energiebehoefte nog voor 50% afhankelijk van aardgas,  voor het overgrote deel geleverd via de nu gesloten Maghreb pijpleiding. Het gas wordt in Spanje niet alleen gebruikt om te verwarmen of ingezet voor industrieel gebruik, maar het gas is ook nodig voor de opwek van 30-33% van de elektriciteitsconsumptie.

Morgan Stanley heeft aangegeven dat de vraag naar LNG tussen 25-50% zal groeien tot 2030. De gemiddelde spotprijs voor LNG zou de komende 10 jaar 40% hoger kunnen liggen dan het gemiddelde van de afgelopen 5 jaar.

Contrary to investor expectations, the world is going to need more LNG in the initial phase of the energy transition”, aldus de zakenbank.

Door de extreme beweeglijkheid is duidelijk een verschuiving zichtbaar naar het aangaan van lange termijncontracten. Maar hiervoor is voldoende aanbod nodig. De komende decennia zal Azië, met name China, zorgen voor een groeiende vraag naar LNG. Producenten van LNG zien graag dat kopers hun risico op prijsspikes afdekken door het afsluiten van lange termijncontracten tegen een lager tarief. Qatar wil haar LNG-capaciteit uitbreiden en zal in 2025 starten met de productie vanuit een nieuw project.

De Chinese interventie in de steenkoolmarkt werd laatst vergeleken met het spelletje “whack a mole” waarbij een run op een kunstmatig laaggeprijsde grondstof zorgt voor een nog snellere uitputting van reserves en prijsstijgingen van andere brandstoffen. Nu zien we de onbedoelde whack-a-mole gevolgen van centrale planning terug in de sterk stijgende LNG-prijzen in China. China kan de prijs reguleren van aardgas dat vervoerd wordt door pijpleidingen, maar niet de prijs van LNG die door de markt wordt bepaald. Hierdoor zal een aantal bedrijven de marktprijs moeten betalen. Fabrieken in gasafhankelijke sectoren zoals keramiek en meststoffen hebben de productie moeten terugschroeven om brandstof te conserveren voor het verwarmen van woonhuizen.

 

 

De weersvoorspellingen voor het noordwesten van Europa wijzen op een lager dan gemiddelde temperatuur in de derde week van november. Door de onzekerheid hierover blijft Rusland komende vier maanden een belangrijke rol spelen in de prijsvorming.

 

Bron grafiek: Montel

 

 

Prijs TTF Gas Leverjaar 2023 (eur/MWh) – week candle op log schaal                                     inclusief wekelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Steenkool

Wereldwijd was er het afgelopen jaar een reductie in kolen opwek van 17 GW terwijl deze in China steeg met bijna 30 GW. In 2020 voegde China drie keer meer kolen opwek toe dan alle andere landen samen.

 

De steenkoolvoorraad in de VS stond in augustus op het laagste niveau sinds 1997 en de situatie is sindsdien niet verbeterd. In die maand werd 25% van alle elektriciteit in de VS opgewekt via steenkool. Het stookseizoen is inmiddels begonnen en de kans op blackouts toegenomen.

De vraag naar steenkool blijft robuust voor kalenderjaar 2022. De op één na grootste steenkoolmijn in de VS heeft elk stuk steenkool dat het uit de grond kan halen in 2022 al verkocht tegen een prijs van 20% boven de huidige spotprijs. De grootste producent, Peabody Energy Corporation, is grotendeels uitverkocht voor 2022.

 

Door de marktinterventie is de prijs van termijncontracten voor Chinese steenkool met bijna 50% gedaald. Deze forse correctie ging gepaard met een aantal limit down days. Bij een limit down prijsbeweging wordt de handel stopgezet bij het raken van de limiet en de volgende handelsdag hervat. Een limit up werkt op dezelfde manier, maar dan als plafond.

Quote van een Chinese handelaar: “The bilateral pricing policies could ensure the coal supplies and prices for power plants and still provide incentives to coal mining production at the same time” 

 Het spel “whack a mole” wordt door China op het geopolitieke toneel in het groot gespeeld. Door de stijgende vraag naar gesubsidieerde steenkool hebben veel benzinestations in China een tekort aan diesel waardoor rantsoenering nodig is geworden. China importeert bijna 70% van haar ruwe olie, dus het land is kwetsbaar voor exogene aanbodschokken die effect hebben op de gehele Chinese economie.

 

 

 

 

Bron grafiek: Montel

Prijs ICE Coal  Leverjaar 2022 (usd/t) – week candle op log schaal inclusief wekelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Emissierechten

Het leven op onze planeet bestaat uit carbon. Het element zelf is onvernietigbaar en essentieel, maar in de perceptie is het een dodelijke vijand. Quote van belegger Doug Casey over emissierechten: “Carbon rights are a clever way to turn a tax into something that looks like an asset, an investment. Greenism is being promoted as a new religion. But when I put on my speculator’s hat, I’m all for it. It’s still very early days, and the public will pile into the space with a combination of religious fervor and fin de siècle greed. A speculator is a cynic, not a philanthropist – although I hasten to add that most philanthropists are hypocrites.”

Cokes kolen worden niet gebruikt om elektriciteit op te wekken, maar om staal te maken van ijzererts. Deze kolenvariant heeft de naam niet mee. Ongelukkig voor de hernieuwbare industrie, want deze industrie heeft veel cokes kolen nodig. Elk pad naar een betekenisvolle CO2-reductie zal een grote hoeveelheid staal nodig hebben. De productie van staal is een vervuilende bezigheid en is verantwoordelijk voor bijna 8% van de wereldwijde CO2-emissie. De productie van groen staal kan een mogelijkheid zijn, maar de waterstof zou moeten komen van fossiele brandstoffen of van nucleaire energie. De cirkel is overduidelijk rond, want voor het op grote schaal produceren van groen staal met hernieuwbare energie, heb je weer veel staal nodig.

De leden van de G-20 kwamen in Glasgow bijeen om te praten over een reductie in offshore kolencentrales. Het G-20 blok, waaronder Brazilië, China, India, Duitsland en de VS, is goed voor 80% van de wereldwijde CO2-uitstoot. De leiders houden vast aan het in 2015 afgesproken klimaatakkoord van Parijs om deze uitstoot significant te verlagen en de opwarming van de aarde te limiteren tot 1,5 tot 2 graden Celsius.

 

De presidenten van Rusland en China deden mee via videoconferentie, aangezien zij o.a. druk zijn met zowel het volgen van de gasmarkt als het interveniëren op de kolenmarkt. China, die 28% van de global greenhouse gas (GHG) uitstoot en 60% van haar elektriciteit met steenkool opwekt, is dus als vuilste jongetje van de klas fysiek niet aanwezig. Het land geeft aan te streven naar een netto nul emissie in 2060, net als Rusland.

India had ook net zo goed afwezig kunnen zijn. De Indiase minister van milieu suggereerde dat Delhi niet tekent voor netto nul. President Biden heeft vlak vóór de Climate Change Conference (COP26) met z’n Beast 2.0 en 85 volgauto’s nog een bezoekje gebracht aan de Roomse paus. Het enkeltje Europa van Joe zal waarschijnlijk meer uitstoot geproduceerd hebben dan de gemiddelde Joe 6-pack gedurende z’n hele leven.

In de zeventig jaren van de vorige eeuw kwam global cooling op als hypothese, toen een aantal wetenschappers waarschuwde voor een nieuwe ijstijd. Totdat het geld in tegengestelde richting blies en we sindsdien in een wereld van global warming leven.

Nu is het fabeltje van death-by-global-warming aangenamer dan het frisse scenario. Meer mensen overlijden door koude winters dan door stijgende temperaturen of meer frequente hittegolven. Daarnaast blijkt dat de huidige temperatuur en CO2-concentraties relatief laag zijn als gekeken wordt naar de afgelopen 600 miljoen jaar. Ook is er binnen die tijdspanne een periode van 100 miljoen jaar geweest waar CO2-niveaus daalden terwijl de temperatuur sterk steeg. Toevallig een periode waarin veel ruwe olie werd aangemaakt in bepaalde aardlagen.

Over de middelen die nodig zijn, ofwel de uiteindelijke rekening voor de belastingbetaler om van punt A naar het utopische punt B te komen, werd om 150 biljoen begrijpelijke redenen door de groene lobby lange tijd niet gerept. De rekening blijkt komende 30 jaar twee keer het wereldwijde BBP te bedragen, zoals Bank of America (BofA) heeft voorgerekend in haar rapport van oktober. Critici geven aan dat, waar Corona geleid heeft tot de geldcreatie van $30 biljoen, de netto nul mythe zal zorgen voor een 30 jaar durende continuering van het eindeloos strooien met helikoptergeld. Vooral de rijksten zullen profiteren van deze QE4ever. Of onze (achter)kleinkinderen in een schonere wereld zullen leven, is echter de vraag.

Opwek via zon en wind zijn de moeite waard en effectief indien selectief toegepast, dus op kleine, geïsoleerde, speciale locaties waar inzet van conventionele brandstof onhandig is of te kostbaar. De efficiëntie van deze hernieuwbare bronnen is de afgelopen decennia sterk verbeterd, maar geen van beiden zijn zinvol voor de opwek van base-load elektriciteit in industriële economieën. Daarnaast zijn voor het fabriceren en installeren van grote windturbines en zonneparken veel fossiele brandstoffen en metalen nodig, zijn de onderhoudskosten relatief hoog en is er geen ecologische én economische oplossing voor de onderdelen aan het eind van de beperkte levensduur. Zelfs de CEO van BlackRock gaf toe dat de energietransitie zeker inflationair zal zijn. De stijgende prijs voor metalen en mineralen die essentieel zijn voor alle hernieuwbare energie wordt daarom ook wel greenflation genoemd.

Als uitgegaan wordt van eenzelfde groei in de opwek door wind, water en zon als in de afgelopen 10 jaar, dan duurt het nog 20 jaar voordat deze alternatieve bronnen 20% van de totale energieconsumptie kunnen leveren. Met andere woorden, de energieconsumptie moet met 80% dalen om de economie te laten draaien op alleen wind, water en zon.

Om de betrouwbaarheid van hun energienetwerken te verhogen in de transitie van fossiel naar hernieuwbaar, zullen diverse landen zich gaan richten op kernenergie. Als de markt vrij was gelaten, dan zou de wereld grotendeels al draaien op deze vorm van energie. Op het nieuwsbericht dat China de komende 15 jaar 150 kernreactoren gaat bouwen – dat zijn meer reactoren dan de rest van de wereld heeft gebouwd in de afgelopen 35 jaar – ging de prijs van uranium aandelen door het dak. De exacte kosten voor het bouwen van deze kerncentrales is staatsgeheim. Analisten van de World Nuclear Association schatten in dat China de fabrieken kan bouwen voor $2.500-$3.000 per kilowatt, ongeveer 1/3 van de kosten van recente projecten in Frankrijk en de VS

In Noorwegen is bijna 65% van de verkoop van nieuwe wagens een Electric Vehicle (EV), een opmerkelijke groei van het marktaandeel in iets meer dan 10 jaar. In de VS is dit aandeel slechts 2%. Volgens een publicatie van Morgan Stanley blijft ondanks de buitengewoon hoge EV-adoptie, de olieconsumptie in Noorwegen koppig stabiel. Omdat China 60 tot 70% van haar elektriciteit opwekt met steenkool, zal de EV in dit land indirect vervuilender zijn dan de verbrandingsmotor van een conventioneel voertuig.

 

 

 

De prijs van CO2 schommelt rond € 60 per ton.

 

 

 

Bron grafiek: Montel

Prijs Emissierechten – Dec-22 contract EEX (eur/t) – dag candle op log schaal inclusief dagelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Extra grafieken

Een 12-jarige bear markt in Agriculture Commodities die spectaculair eindigt.

Graanflatie in Europa: dicht bij all time highs 

 

 

 

 

Bronnen