Samenvatting

De hoge prijzen van belangrijke grondstoffen werken door in de prijzen van veel eindproducten. De olieprijs handelt momenteel rond $85. Extreem hoge elektriciteitsprijzen dragen bij aan de prijsstijging van basismetalen zoals koper, nikkel en aluminium. Daarnaast zijn afgelopen jaar de kosten voor containervervoer vertienvoudigd. Ook is er nog steeds een tekort aan computerchips en sinds kort aan magnesium. Beide producten zijn inputs voor de fabricage van de automobiel. Handelaren gokken op verdere inflatie. Echter een economie die dusdanig vertraagd wordt door aanbodverstoringen en prijsstijgingen, kan uiteindelijk met deflationaire tegenwind te maken krijgen. Vooralsnog lijkt dit nog niet het geval. Het wordt algemeen verwacht dat de prijsstijging van veel belangrijke inputgoederen voortduurt tot in ieder geval Q2 van 2022.

Markten

De Federal Reserve Bank in de V.S. kan geld printen, maar kan geen olie of steenkool bijdrukken. Ze is dus niet in staat zijn om de aanbodverstoringen en wereldwijde energiecrisis op te lossen. Ondertussen zijn de inflatieverwachtingen gestegen. De prijzen van elektriciteit en gas voor kalenderjaren voorbij 2022 lijken nog steeds relatief goedkoop ten opzichte van de prijzige contracten voor het komende jaar.

Ruwe olie

De olieprijs handelt voor het eerst sinds oktober 2018 boven $85. Gezien de korte termijn onzekerheid, is de verwachting dat de beweeglijkheid voorlopig blijft aanhouden. Zoals in onderstaande grafiek is weergegeven is de WTI-prijs recent uitgebroken uit een 13-jarig bearmarkt-patroon. De prijs van Brent olie handelt overigens al jaren boven de WTI-prijs.

De olieproductie in Amerika ligt nog steeds onder het pre-Ida niveau. Optiehandelaren kopen massaal out-of-the-money call-opties met een uitoefenprijs van $100 voor het eind van dit jaar. Tegelijkertijd wordt, volgens een handelaar, het neerwaartse prijsrisico onderschat.

De extreme backwardation in de huidige forward curve (zie onderstaande grafiek), zal kunnen afnemen door een prijsdaling van de front maanden en/of een stijging van de backend van de forward curve. Het grote prijsverschil tussen front- en backend is ook aanwezig op de markt voor elektriciteit, gas en steenkool.

 

Backwardation reflecteert vaak hamstergedrag, waarbij een olievat op voorraad meer waard wordt bevonden dan een vat dat nog geproduceerd moet worden. Voorraden zullen worden onttrokken zolang deze backwardation aanhoudt.

 

In 2014 verraste OPEC de markt met een productieverlaging om de high cost schalieproducenten uit de markt te forceren. Het aanbod van ruwe olie in de V.S. bevindt zich nu aan de onderkant van de 5-jarige range. Dit huidige prijsniveau heeft nog geen noemenswaardige reactie van de aanbodkant uitgelokt. Een verdere prijsstijging kan worden voorkomen door een onverwachte verhoging van de OPEC-productie, warm weer op het noordelijk halfrond of het vrijgeven van olie uit de Strategische Petroleum Reserve.

Volgens Morgan Stanley zijn op de oliemarkt twee drivers van belang op de middellange termijn: piekvraag en piekaanbod. Naar verwachting zou de olieprijs door technologische innovatie en gedragsverandering van de eindgebruiker, richting marginale productiekosten kunnen gaan. In dat scenario wordt uitgegaan van een daling van de olievraag met 29% tussen 2019 en 2030. Dit zal volgens de IEA gepaard gaan met een olieprijs van $35 tussen nu en 2030. Rond 2050 zal de prijs teruggevallen naar $24 per vat.

De industrie heeft voortvarend gereageerd op dit verwachte krimpscenario door investeringen tot net zero terug te schroeven. Hierdoor is volgens Morgan Stanley het alternatieve scenario waarschijnlijker geworden: het wereldwijde olieaanbod zal eerder pieken dan de wereldwijde vraag. De kapitaaluitgaven, capex, in de olie-industrie zijn al jaren niet meer gerelateerd aan de olieprijs. Ze zullen in 2023 niet meer het niveau van 2019 bereiken. Er wordt dan ook verwacht dat de olieproductie zal pieken in 2024 met daarna een daling. Als het aanbod piekt rond 2024 en de vraag pas topt rond 2030, zal dat op de oliemarkt tot aanzienlijke spanning en hoge prijzen kunnen leiden.

OPEC+ heeft de capaciteit om de markt te balanceren, maar laat zien geen haast te hebben om de productie op korte termijn te vergroten. In het verleden moest OPEC kiezen tussen het ondersteunen van de prijs en het behouden van lange termijn marktaandeel. Echter de markt zal in 2023/2024 vanzelf naar OPEC+ toekomen. En zoals historisch is gebleken: hoe hoger het marktaandeel van OPEC, hoe hoger de olieprijs.

 

 

Goldman Sachs verwacht dat de hoge gasprijs zorgt voor een additionele vraag naar olie van 1 miljoen vaten per dag. De mondiale vraag zal snel weer boven 100 miljoen vaten per dag uitkomen, het niveau van voor de lockdowns. De crisis in de Chinese vastgoedsector, noch hoge prijzen, zullen deze vraag kunnen afremmen. De prijzen zijn nog niet hoog genoeg voor demand destruction in de oliemarkt, aldus de zakenbank.

Bron grafiek: Montel

 

Prijs Ruwe olie – Brent Dec 2021 ($/barrel) – weekkoers op log schaal  inclusief wekelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Elektriciteit

De wereldwijde energievraag groeit sneller dan de productie van hernieuwbare energie kan bijbenen. Ook is gebleken dat fossiele brandstoffen zoals olie, gas, steenkool en daarnaast kernenergie nodig zijn voor een betrouwbaar elektriciteitsnetwerk.

China wekt meer dan 50% van haar elektriciteit op met steenkool. Er is nu onvoldoende voorraad en productiecapaciteit om aan de groeiende elektriciteitsvraag te kunnen voldoen. Dit is ook het geval in India die 70% van haar elektriciteitsproductie via steenkool opwekt.  Het energietekort zal de prijzen van ruwe materialen en essentiële componenten verder op kunnen drijven. Ook zullen aanbodketens verstoord blijven. Hoge vrachtkosten leiden tot hogere prijzen en langere levertijden. Minder goederen voor hogere prijzen dus.

Om elektriciteitscentrales te stimuleren mag de doorberekende stroomprijs in China stijgen met 20%. De prijscontrole moet dus deels worden losgelaten en overgelaten worden aan ‘marktwerking’. Mogelijk is de oproep van de centrale planners om steenkool ‘at all costs’ veilig te stellen voor komende winter één van de redenen voor de sterke prijsstijgingen en blackouts die erop volgden.

In Duitsland zullen komende december drie kerncentrales sluiten met een gecombineerde baseload capaciteit van 4 GW. De focus op hernieuwbare energie, in combinatie met het sluiten van kerncentrales, heeft geleid tot afhankelijkheid van gas uit Rusland. In Groot-Britannië is gebleken dat aanleg van windparken niet de heilige graal is voor leveringszekerheid en het tegengaan van klimaatverandering. Door de krappe gasmarkt in Europa, lage windsnelheden en hoge CO2-prijzen hebben de elektriciteitsprijzen ook hier een recordhoogte bereikt. Om huishoudens tegen te hoge prijzen te beschermen bestaat er een prijsplafond in Engeland. Door deze Energy Price Cap zijn inmiddels al meer dan 10 energieleveranciers omgevallen en zullen mogelijk nog een twintigtal belly-up gaan.

Nederland wil graag een hub voor groene waterstof worden. Deze bron wordt beschouwd als de hoeksteen van een succesvolle energietransitie. Tegelijkertijd wordt blauwe waterstof grotendeels genegeerd. Critici stellen dat de economische risico’s van dit miljardenproject worden onderbelicht, waarbij de gasinfrastructuur wordt vernieuwd en grote offshore windparken worden gebouwd. De commerciële haalbaarheid is nog steeds een aandachtspunt, doordat grootschalige technologische innovatie en opschaling van elektrolysers een uitdaging blijven. Ook is er onzekerheid met betrekking tot de vraag vanuit de industrie, de belangrijkste klant van groene waterstof. Op dit moment is er gewoonweg nog te weinig interesse.

Sceptici van de groene waterstof-plannen zijn onder andere de Gasunie en een aantal politieke partijen. Zij vrezen een nieuw wind-energiekartel en een monopolie positie voor Shell. Maar laatstgenoemde kan zich schuilen achter de wetgever, die het bedrijf heeft opgedragen om te verduurzamen. Internationale energiegiganten als Shell willen graag een grote speler zijn op dit soort markten en zien hun groene waterstof strategie als nieuwe License to Operate.

Leverjaar 2022                                                                                                    Leverjaar 2023                                                               Bron: Montel

 

 

Gas

Een bijzondere eigenschap van de gasmarkt is dat de vraag naar gas het aanbod van welke bron dan ook zal overtreffen in een koude winter. Dit terwijl de aanbodreactie zelf beperkt blijft. Saudi-Arabië heeft in ieder geval aangegeven dat meer olie van OPEC+ weinig zal doen om een halt toe te roepen aan de gasprijsrally.

Het goede nieuws is dat de binnenlandse gasvoorraden in Rusland voor 97% gevuld zijn. Recent nog bleek dat Gazprom voor de maand november (en eerder voor oktober) slechts 35% van de pijpleidingcapaciteit van Yamal naar Europa had geboekt. Hieruit kon geconcludeerd worden dat er geen extra gas richting Europa zal gaan, tenzij Nord Stream 2 in gebruik wordt genomen. Zonder additionele Russische gasvolumes blijft de huidige weerpremie in de gasprijs aanwezig totdat het weerbeeld voor de maand januari duidelijk is geworden.

 

 

Poetin stelde dat het onzin is om te beweren dat het Kremlin haar gas inzet als geopolitiek wapen. Frans Timmermans van de EC is het hier mee eens. Hij heeft gecommuniceerd dat Rusland haar contracten nakomt en dat er geen reden is om te geloven dat de markt wordt gemanipuleerd. Natuurlijk heeft Rusland goede advocaten om alle mazen te vinden die het mogelijk maken om minder gas dan voorheen te transporteren en tegelijkertijd te blijven voldoen aan haar contractuele verplichtingen.

Als verklaring voor de Europese energiecrisis noemde de Russische president de tegenvallende wind opwek en het feit dat onvoldoende gas in ondergrondse gasbergingen is gepompt. Volgens Poetin vertrouwt Europa te veel op alternatieve bronnen, op de spotmarkt voor gas en vertrouwt weinig op lange termijncontracten. Op 27 oktober heeft Poetin Gazprom opdracht gegeven om vanaf 8 november geleidelijk de gasvoorraden in Oostenrijk en Duitsland te gaan vullen.

De vice premier van China streeft naar een piek in de CO2-uitstoot rond 2030. Hij zegt dat China en Rusland belangrijke krachten zijn die de energietransitie kunnen leiden. Ze moeten samenwerken op het gebied van olie- en gaspijpleidingen. Hiermee lijkt de vice premier te willen zeggen dat Rusland beter geen gas naar Europa kan transporteren, aangezien China ook interesse hierin heeft.

Het weer is nu de belangrijkste factor die zal bepalen óf en wanneer de Europese voorraadniveaus uitgeput zullen zijn. En of er nog een hogere prijspiek komt in de nabije toekomst. Nieuwe weermodellen voorspellen milde temperaturen voor komende weken tot in november. Dit zou de gasvoorraden in Europa ietwat verlichting kunnen bieden voordat het moment van winterpiekvraag aanbreekt.

 

De prijsnotering van € 49,50 per MWh voor levering van TTF-gas in 2022 is onveranderd sinds 11 oktober 2021. In deze grafiek de leveringsprijs  voor leverjaar 2023.

De opwaartse trend blijft intact.

Bron grafiek: Montel

Prijs TTF Gas leverjaar 2023 (eur/MWh) – weekkoers op log schaal        inclusief wekelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Steenkool

De doelbewuste intentie van een aantal ontwikkelde landen is het creëren van een aantrekkelijke omgeving voor duurzame brandstoffen, door het aanbod van olie en gas te beperken. Helaas is het de afgelopen maanden anders gelopen dan gepland. Een samenspel van factoren heeft geleid tot een hoger gebruik van de meest vervuilende brandstof: steenkool. De wereldwijde consumptie van deze fossiele brandstof piekte in 2014 en is sindsdien gestabiliseerd op een wat lager niveau. Een energie-expert in Parijs noemde de terugkeer van steenkool al ‘de wraak van de fossiele brandstoffen’.

Door het La Nina weerpatroon is het traditionele stookseizoen in China eerder gestart dan was voorzien. De binnenlandse steenkoolproductie zal – mede door overstromingen – onvoldoende zijn om aan de elektriciteitsvraag te kunnen voldoen. Ondanks het eerdere importverbod accepteert China nu ook weer steenkool uit Australië.

Door de hoge gasprijzen wordt in Europa ook meer steenkool verbruikt om elektriciteit op te wekken. De switching ratio van gas naar kolen is sinds de laatste weken van juni gunstig voor steenkool.  Dit zal zo blijven tot en met het tweede kwartaal van 2022, mogelijk langer op basis van de termijnstructuur.

In Duitsland zal komende weken de uitruil tussen steenkool en wind een belangrijke rol spelen. De capaciteit van de drie te sluiten kerncentrales van 4 GW zal vervangen moeten worden door gas of steenkool. De huidige opleving van de vraag naar steenkool zal de EU dwingen tot het herzien van haar positie ten aanzien van steenkool. Minstens zeven landen zullen de komende vier jaar hun steenkool uit faseren: Portugal (2021), Frankrijk (2022), VK (2024) en in 2025 Hongarije, Italië, Ierland en Griekenland.

In Groot-Brittannië ligt het aandeel van steenkool in de elektriciteitsopwekking momenteel op 3%. Het gasaandeel ligt rond 45%, windenergie is goed voor 19,2%. Kernenergie produceert 12,6% van de Britse elektriciteit. Afgelopen jaar heeft premier Boris Johnson nog aangegeven dat de doelstelling is om wereldleider in offshore windenergie te worden en dat rond 2030 elk huishouden in het land door windenergie kan worden voorzien.

Elektriciteitscentrales in Amerika verbranden ook meer steenkool dit jaar, de eerste stijging sinds 2013. Op dit moment wordt 25% van de elektriciteit hier opgewekt met steenkool, een stijging van 10 procentpunt sinds Q1 2020.

 

 

The markets have spoken, we’re seeing the essential nature of coal come roaring back.”

Quote van de CEO van de National Mining Association.

En zoals Trump tegen aanhangers in West Virginia zou zeggen: “Make Coal Great Again”.

De leveringsprijs van ICE Coal in 2022 heeft een forse correctie laten zien, maar bevindt zich nog boven het 20-weeks voortschrijdende gemiddelde.

Bron grafiek: Montel

Prijs ICE Coal leverjaar 2022 (usd/t) – weekkoers op log schaal               inclusief wekelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Emissierechten

Was de oorlog op fossiele brandstoffen noodzakelijk?  “Waarschijnlijk niet”, zegt Judith Curry, één van de meest betrouwbare klimaatonderzoekers. Zij verklaart hoe zelfs het IPCC , Intergovernmental Panel on Climate Change, eindelijk toegeeft dat de klimaatmodellen waarmee wordt gewerkt, een aanzienlijke foutmarge in zich dragen. Hierdoor is een warmer klimaat voorspeld dan valt te rechtvaardigen. Deze conclusie valt op te maken uit het meest recente rapport (AR6) van het IPCC.

De volgende bondige samenvatting van dit rapport wordt geleverd door het team van wetenschappers van het Earth Institute and Red Cross Climate Center of Columbia University:

“Voorspellingen op basis van klimaatmodellen zijn nuttig om de vele aspecten van het klimaatsysteem te omvatten en kunnen bijdragen aan reductieplannen en brede adaptatiestrategieën. De modellen zijn echter niet in staat om de correcte toekomstige omstandigheden te representeren op het niveau van fysieke ruimte, tijd en waarschijnlijkheidsprecisie waarmee voorspellingen worden toegelicht, waardoor een vals gevoel van vertrouwen bestaat bij gebruikers van informatie over klimaatverandering.”

De spotprijs van polysilicon is in korte tijd 600% gestegen. Deze fijne vorm van siliconen wordt gebruikt in zonnepanelen voor haar halfgeleidereigenschappen. China is de grootste producent van dit materiaal. Zij heeft een aantal van de energie-intensieve fabrieken moeten sluiten door de hoge energieprijzen, waardoor het wereldwijde aanbod van polysilicon zal afnemen. De vraag naar zonnepanelen is nog steeds robuust. Dit betekent dat de polysilicon prijzen voorlopig hoog zullen blijven. Een analist wist te melden dat deze markt ‘chaotisch’ blijft in 2022.

De prijs van zonnepanelen zal hierdoor ook hoog blijven en kan verder stijgen. Dit scenario is in lijn met een recente constatering van Bank of America: “No less than a stunning $150 trillion in new capital investment would be required to reach a “net zero” world over 30 years – equating to some $5 trillion in annual investments – and amounting to twice current global GDP.”

 Er is niets nieuws onder de zon wat betreft de ontwikkeling in CO2-prijzen. De prijs wordt gedreven door politiek gestuurd aanbod, fossiele brandstof consumenten en speculanten.

 

Voor de afwisseling is in deze update in plaats van een dag- of weekgrafiek dit keer een maandgrafiek afgebeeld. Op logaritmische schaal, want hoe langer de termijn, hoe belangrijker de percentages zijn. et kan nog pijnlijk gaan worden voor een aantal industrieën. Zeker als de stijgende trend van de emissierechten intact blijft, nu comfortabel boven het 5-maands voortschrijdend gemiddelde. Ook hier wordt vooral door partijen, die nog moeten kopen, gehoopt op een forse prijscorrectie. Maar hoop is slechts een vier-letterig woord en wordt soms ook wel uitgestelde teleurstelling genoemd.

De markt in de tijd zal het leren.

Bron grafiek: Montel

 

Prijs Emissierechten – Dec-22 contract EEX (eur/t) – maandkoers lineaire schaal inclusief maandelijkse EMA5, EMA10 en EMA20

Extra grafieken

  • Al maanden tegenvallende macro-economische data.
  • In combinatie met niet-tijdelijke prijsverandering is het recept voor stagflatie.
  • Prijsverschil tussen komende en daaropvolgende contractmaand. Van supercontango in april 2020 naar sterke
  • Zolang de forward curve van olie sterk in backwardation is, zullen uit de olievoorraden worden onttrokken.
  • Chinese termijncontracten steenkool. Van centrale planning naar marktwerking.
  • Schaduwinflatie: minder (vertraagde levering) krijgen voor meer (hogere tarieven).
  • Inflatieverwachtingen stijgen mede door hogere prijzen voor industriële metalen.
  • De voorraden van koper op de London Metal Exchange staan op een 74-jarige dieptepunt.
  • Met als resultaat ongekende backwardation tussen spotprijs en 3-maands forward.

Al maanden tegenvallende macro-economische data.

In combinatie met niet-tijdelijke prijsverandering is het recept voor stagflatie.

Prijsverschil tussen komende en daaropvolgende contractmaand. Van supercontango in april 2020 naar sterke backwardation.

Zolang de forward curve van olie sterk in backwardation is, zullen uit de olievoorraden worden onttrokken.

Chinese termijncontracten steenkool. Van centrale planning naar marktwerking.

Schaduwinflatie: minder (vertraagde levering) krijgen voor meer (hogere tarieven). “The cost of ocean shipping delays can be enormous, dwarfing the increase in freight rates.”

Inflatieverwachtingen stijgen mede door hogere prijzen voor industriële metalen.

De voorraden van koper op de London Metal Exchange staan op een 74-jarige dieptepunt.

                      Bron: Bloomberg

Met als resultaat ongekende backwardation tussen spotprijs en 3-maands forward.

                       Bron: Bloomberg

Bronnen