Of het nu gaat om het aanboren van andere leveranciers of het overschakelen van energiebronnen, er is geen snelle en gemakkelijke optie om de economische greep van Poetin te verslappen.

Rusland exporteert elk jaar tussen de 150 en 190 miljard kubieke meter gas naar Europa, waarmee doorgaans wordt voorzien in 30-40% van de vraag op het hele continent. Het is goed voor 65% van de invoer in Europa’s economische grootmacht Duitsland en 100% voor landen als Letland en Tsjechië. De obstakels voor het vervangen van Russische voorraden zijn logistiek, financieel en politiek.

Dus, als Europa hun afhankelijkheid van Poetins pompen wil verminderen, wat zijn dan de opties en hoe haalbaar zijn ze, vooral op korte termijn?

Deze opties worden hieronder geanalyseerd:

  • Vloeibaar natuurlijk gas (LNG)
  • Alternatieve pijpleidingen
  • Kernenergie of kolen
  • Schaliegas (fracking)
  • Hernieuwbare energie
  • Woningisolatie

Vloeibaar natuurlijk gas (LNG)

LNG is supergekoeld gas, gecondenseerd tot vloeibare vorm en vervoerd per schip en “opnieuw vergast” op gespecialiseerde terminals.

Europese havens, waaronder Montoir-de-Bretagne in Frankrijk, Zeebrugge in België en Rotterdam in Nederland, hebben de laatste tijd ook Siberische bezoekers verwelkomd. Uit cijfers van Argus blijkt dat Rusland sinds februari 2020 16% van Europa’s LNG heeft geleverd. Rusland komt niet in de buurt van een van de grootste LNG-exporteurs, een lijst aangevoerd door de VS, Qatar en Australië.

Qatar is naar verluidt bereid om de LNG-export naar Europa te vergroten en zelfs nu worden LNG-zendingen vanuit de VS afgemeerd voor Milford Haven, bij de terminals South Hook en Dragon. Op papier heeft Europa de capaciteit om 147 miljard kubieke meter LNG per jaar extra te importeren, volgens analisten van Wood Mackenzie, genoeg om Russisch pijpleidinggas volledig te vervangen.

Echter de Europese gasanalist van Wood Mackenzie, Graham Freedman, zei dat de omschakeling in de praktijk “minstens een decennium” zou duren, niet in de laatste plaats vanwege een gebrek aan verdere infrastructuur op de juiste plaats. Duitsland, de grootste gasmarkt van Europa, heeft (nog) geen LNG-importterminals.

Zelfs een tijdelijke overstap zou enorm duur zijn. Tom Marzec-Manser, hoofd Europese gasanalist bij energieadviesbureau ICIS, wees erop dat de LNG-productie beperkt is en dat de zendingen naar de hoogste bieder gaan. Europese landen die al worstelen met torenhoge prijzen, zouden de steeds meer gashongerige Aziatische economieën moeten overbieden. 

Alternatieve pijpleidingen

De Noordzeevelden van Groot-Brittannië en Noorwegen, om nog maar te zwijgen van de onshore hulpbronnen in Nederland, bevatten aanzienlijke reserves. De mogelijkheden om deze stroom op te voeren zijn beperkt.

Marzec-Manser zei dat het Noorse staatsenergiebedrijf Equinor de productie heeft verhoogd, maar dat ze “niet veel meer kunnen doen”. De output van de Britse Noordzee is al aan het dalen, met beperkte ruimte voor een korte termijnstijging.

Het uitgestrekte Groningenveld van Nederland is in theorie een optie, maar in de praktijk waarschijnlijk niet, zeggen analisten van Jefferies. Het zou 13 miljard kubieke meter kunnen leveren, wat overeenkomt met 9% van het Russische aanbod. Maar de Nederlandse overheid staakt de productie nadat bleek dat boren aardbevingen veroorzaakte. Het terugdraaien van die beslissing lijkt politiek onverteerbaar.

Kernenergie of kolen

Kernenergie vermindert de afhankelijkheid van gas voor elektriciteit. Frankrijk haalt 70% van zijn stroom uit kernenergie, waardoor het veel meer bescherming biedt tegen vluchtige gasprijzen. Maar Duitsland kondigde aan zich terug te trekken uit kernenergie na de ramp in Fukushima in 2011. In 2019 gaf Duitsland aan om de de stekker uit kolencentrales te gaan trekken. Door deze beslissingen is het land afhankelijker dan de meeste grote economieën van Russisch gas.

In de praktijk zal Duitsland waarschijnlijk niet van gedachten veranderen over de ontmanteling van kerncentrales. Gezien de klimaatcrisis zijn er maar weinig Europese landen die bereid zijn terug te keren naar steenkool. 

Schaliegas (fracking)

De Britse regering heeft in 2019 opschorting bevolen op alle nieuwe fracking-putten. De gasprijscrisis zorgt voor een ander inzicht. Het idee is dat Groot-Brittannië de schaliegasrevolutie zou kunnen nabootsen die de VS heeft getransformeerd tot een netto-exporteur van energie.

Deskundigen zeggen anders – dat het vinden van een uitweg uit de crisis in Oekraïne geologisch, logistiek, economisch of politiek niet zinvol is. Michael Bradshaw, hoogleraar wereldwijde energie aan de Warwick Business School, wijst erop dat de Britse reserves geologisch moeilijker aan te boren zijn dan die in de VS. In tegenstelling tot de VS worden potentiële sites omringd door dichtbevolkte gebieden die worden geregeerd door strikte planningswetten en bevolkt door mensen die fracking niet echt ondersteunen, waardoor het politiek onmogelijk is.

Bezorgdheid over water- en geluidsoverlast blijft bestaan. Zelfs als die zouden worden weggenomen, zou fracking een verwaarloosbaar kleine impact hebben op de Europese groothandelsprijzen. Het zal ook jaren om te ontwikkelen.

Hernieuwbare energie en woningisolatie

Uiteindelijk bieden hernieuwbare energie en een verminderde vraag door de energie-efficiëntie van woningen te verbeteren, door o.a. isolatie, de meest voor de hand liggende lange termijn oplossing.

Dit hangt echter af van grote investeringen en verbeteringen in technologieën. Denk hierbij aan batterijopslag voor de onderbrekingen in het aanbod van technologieën zoals windenergie.

Marzec-Manser zei dat de Oekraïne-crisis Europa misschien wel zal motiveren om op volle snelheid te gaan voor een hernieuwbare toekomst. Europa gaat nu al sneller dan enig ander deel van de wereld.

 

“Het is alsof je naar de zesde versnelling probeert te gaan terwijl je auto maar vijf versnellingen heeft.”